TẤT TẦN TẬT LỊCH SỬ PHIM ZOMBIE QUA GẦN 100 NĂM

Có một sinh vật đã ám ảnh màn ảnh gần tròn một thế kỷ – từ những bước đi chậm chạp, ánh mắt vô hồn, cho tới những cú lao vun vút như vận động viên điền kinh. Vâng, mình đang nói về zombie – những xác sống bất tử, vừa đáng sợ, vừa quyến rũ, và kỳ lạ thay, càng ngày càng… được yêu thích.

Thể loại phim zombie không chỉ đơn thuần là những cảnh máu me hay tiếng gào thét trong đêm. Đằng sau đó, nó là một tấm gương phản chiếu xã hội, từ chính trị, chiến tranh, dịch bệnh cho đến cả thói quen mua sắm ở trung tâm thương mại. Một sinh vật tưởng chừng “chết rồi thì thôi” lại luôn biết cách tái sinh, biến hóa, để thích nghi với thời đại.

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi một chuyến du hành xuyên suốt gần 100 năm – từ White Zombie (1932) đến tận The Last of Us (2023) – để nhìn lại toàn bộ lịch sử điện ảnh zombie. Weirdo goo, bắt đầu thôi nào!

Giai đoạn khởi nguồn: Zombie và văn hóa voodoo (1932 – 1960)

Thời điểm đầu thế kỷ 20, khái niệm zombie không phải là đám ăn thịt người chạy loạn ngoài phố. Nó xuất phát từ tín ngưỡng voodoo Haiti, nơi con người bị thầy pháp điều khiển, mất đi tự do ý chí, trở thành công cụ sống biết đi.

Năm 1932, Victor Halperin tung ra White Zombie, được coi là bộ phim zombie đầu tiên. Với sự tham gia của Bela Lugosi (ngôi sao Dracula), phim khắc họa hình ảnh một cô gái bị biến thành zombie để phục vụ âm mưu. Ánh mắt vô hồn, dáng đi chậm chạp, không khí gothic u ám – tất cả phản ánh nỗi sợ bị thao túng trong xã hội thuộc địa.

White Zombie (1932) – tác phẩm mở màn lịch sử điện ảnh zombie.

Những năm 1940, zombie tiếp tục gắn liền với voodoo. I Walked with a Zombie (1943) kết hợp kinh dị và lãng mạn, kể về một y tá khám phá bí ẩn voodoo ở Caribe. Zombie lúc này không ăn thịt người, mà là biểu tượng cho sự đau khổ, mất mát và xung đột văn hóa.

Đến thập niên 1950, khi Chiến tranh Lạnh bùng nổ, zombie bắt đầu pha trộn với khoa học viễn tưởng. Creature with the Atom Brain (1955) tạo zombie từ phóng xạ, phản ánh nỗi sợ hạt nhân. Trong khi Plan 9 from Outer Space (1959), dù bị mỉa mai là “phim dở nhất mọi thời”, vẫn thử nghiệm đưa zombie vào kịch bản alien xâm lược.

Thời kỳ này, zombie là công cụ để phản ánh nỗi ám ảnh về chiến tranh, khoa học mất kiểm soát, chứ chưa hề có máu me khủng khiếp như sau này.

Giai đoạn tái định nghĩa: Zombie hiện đại ra đời (1968 – 1980)

Tất cả thay đổi vào năm 1968 khi George A. Romero xuất hiện cùng Night of the Living Dead. Đây là khoảnh khắc zombie chính thức lột xác.

Không còn voodoo, không còn thần bí – zombie nay là xác sống ăn thịt người, xuất hiện vì một nguyên nhân bí ẩn (gợi ý là phóng xạ từ ngoài vũ trụ). Quan trọng hơn, bộ phim phản ánh xã hội Mỹ thập niên 60: phân biệt chủng tộc, chiến tranh Việt Nam, và sự mất niềm tin vào chính quyền.

Night of the Living Dead (1968) – bước ngoặt biến zombie thành biểu tượng toàn cầu.

Nhân vật chính Ben, một người da màu, trở thành biểu tượng trong phong trào dân quyền. Cái kết bi thảm khiến khán giả chấn động, và từ đó zombie không chỉ để hù dọa, mà còn để chất vấn xã hội.

Romero tiếp tục tung ra Dawn of the Dead (1978), lấy bối cảnh trung tâm thương mại – biến zombie thành ẩn dụ cho chủ nghĩa tiêu dùng. Đám zombie tụ tập tại mall, lang thang vô thức, như một lời châm biếm cay độc về xã hội tiêu thụ.

Ngoài Romero, còn có Shock Waves (1977) – zombie lính Đức Quốc xã, hay The Crazies (1973) – virus biến người thành kẻ điên loạn. Giai đoạn này, zombie gắn liền với nỗi sợ chiến tranh hạt nhân, xã hội hỗn loạn và sự mất kiểm soát.

Giai đoạn mở rộng: Bùng nổ toàn cầu (1980s – 1990s)

Thập niên 80-90, zombie bước vào thời kỳ đa dạng hóa. Công nghệ quay phim, thị trường VHS và văn hóa underground mở đường cho những phong cách mới: máu me, hài hước, thậm chí punk rock.

Romero trở lại với Day of the Dead (1985), cho ra đời nhân vật zombie “Bub” – biết học hỏi, biết cảm xúc, đặt câu hỏi: “Nếu zombie cũng có ý thức thì sao?”.

Trong khi đó, Ý có Lucio Fulci với Zombi 2 (1979) – nổi tiếng với cảnh zombie đấu cá mập (!). Hồng Kông có Bio Zombie (1998) kết hợp chất hài đặc trưng châu Á. New Zealand thì có Braindead (1992) của Peter Jackson, được mệnh danh là bộ phim “máu me nhất mọi thời”.

Một cột mốc khác: Return of the Living Dead (1985) – zombie hét “Brains!” và thêm yếu tố punk. Zombie không chỉ còn đáng sợ, mà đôi khi còn buồn cười.

Trò chơi điện tử Resident Evil (1996) cũng ra đời, đưa zombie bước hẳn vào văn hóa đại chúng toàn cầu.

Giai đoạn bùng nổ: Zombie nhanh và hiện đại hóa (2000s)

Bước sang thế kỷ 21, zombie tăng tốc – theo đúng nghĩa đen.

28 Days Later (2002) của Danny Boyle cho ra đời zombie “chạy nước rút”. Không còn lề mề lê lết, mà là những kẻ nhiễm virus hung bạo. Phim phản ánh nỗi sợ dịch bệnh sau sự kiện 11/9, đồng thời mở đường cho thế hệ zombie “siêu tốc”.

Hollywood cũng nhập cuộc: Resident Evil (2002) (chuyển thể game), Dawn of the Dead remake (2004) của Zack Snyder, và Shaun of the Dead (2004) – kiệt tác zombie hài hước đến từ Anh.

Trò chơi Left 4 Dead (2008), truyện tranh The Walking Dead (2003), cosplay, festival zombie… tất cả biến zombie thành hiện tượng toàn cầu.

Giai đoạn đỉnh cao và đa dạng: Zombie trong mọi thể loại (2010s)

Nếu 2000s là thời kỳ bùng nổ, thì 2010s là đỉnh cao.

Truyền hình thống trị với The Walking Dead (2010–2022) – biến zombie thành biểu tượng văn hóa, khai thác sâu về tâm lý, xã hội hậu tận thế.

Điện ảnh có World War Z (2013) – quy mô toàn cầu, zombie CGI chạy như bầy kiến, cùng Train to Busan (2016) – kiệt tác Hàn Quốc kết hợp kinh dị và tình cảm gia đình, khiến cả thế giới khóc thét.

Train to Busan – minh chứng rằng zombie không chỉ để hù dọa, mà còn chạm đến trái tim.

Ngoài ra còn có:

• Warm Bodies (2013) – zombie lãng mạn.
  
• Zombieland (2009–2019) – hài hước tưng tửng.
  
• Cargo (2017) – cảm động về tình cha con.
  

Zombie giờ không chỉ là quái vật, mà là công cụ để kể mọi câu chuyện: từ xã hội, môi trường, đến tình yêu.

Giai đoạn hiện tại: Zombie trong thời đại COVID và AI (2020s – nay)

Đại dịch COVID-19 khiến zombie một lần nữa trở lại và “đúng thời điểm” hơn bao giờ hết.

#Alive (2020) khai thác nỗi sợ bị cô lập, sống nhờ internet. Army of the Dead (2021) của Zack Snyder biến zombie thành kẻ cướp ngân hàng với “alpha zombie” thông minh.

Đỉnh cao là The Last of Us (2023) – chuyển thể từ game, zombie nhiễm nấm ký sinh, tạo sự mới mẻ và ám ảnh. Phim không chỉ gây ấn tượng với cảnh quái vật, mà còn bởi câu chuyện nhân văn giữa Joel và Ellie.

Zombie giờ đây không chỉ phản ánh dịch bệnh, mà còn là ẩn dụ cho trí tuệ nhân tạo, sự mất kết nối xã hội, và cả khủng hoảng môi trường.

Outro

Và đó, gần 100 năm zombie đi từ voodoo đến CGI, từ những bước đi chậm chạp đến chạy nước rút, từ biểu tượng kinh dị thành một phần văn hóa đại chúng. Từ White Zombie (1932) đến The Last of Us (2023), zombie chưa bao giờ “chết hẳn”.

Câu hỏi là: Zombie sẽ còn biến hóa thành gì nữa trong 10, 20 năm tới?

Còn bạn – bộ phim zombie nào ám ảnh bạn nhất? Comment cho tụi mình biết nhé. Weirdo out!