Disney tái sử dụng hoạt hình: Giải mã 5 cảnh cực kỳ quen thuộc
Disney tái sử dụng hoạt hình là điều nhiều người chỉ nhận ra khi xem hai bộ phim đặt cạnh nhau. Little John nhún nhảy khiến ta nhớ đến Baloo, còn một động tác chơi đàn trong Robin Hood lại trông quen như đã xuất hiện ở The Aristocats. Những điểm tương đồng này hé lộ một phần quy trình làm phim thời vẽ tay. Tuy nhiên, câu chuyện phía sau không đơn giản là nghệ sĩ lấy cảnh cũ để bớt việc hoặc hãng muốn cắt giảm ngân sách.
Disney tái sử dụng hoạt hình như thế nào?
Trong những trường hợp thường được chia sẻ, thứ được dùng lại là nền chuyển động: tư thế, nhịp hành động và cách cơ thể di chuyển qua từng hình vẽ. Nghệ sĩ có thể dựa vào đó để vẽ nhân vật khác, với trang phục, đường nét và bối cảnh mới. Vì vậy, xem riêng từng phim, khán giả dễ bỏ qua sự tương đồng. Khi đặt hai đoạn cạnh nhau, nhịp nghiêng đầu, vung tay hoặc chuyển trọng lượng cơ thể mới trở nên rõ ràng.
Cũng cần phân biệt cách làm này với việc hai nhân vật tình cờ có một tư thế giống nhau. Một hình ảnh đứng riêng chưa đủ chứng minh cả cảnh được dùng lại. Điều đáng quan sát là chuỗi hành động có trùng nhịp hay không, từ lúc bắt đầu chuyển động đến khi kết thúc. Năm cặp phim dưới đây là những ví dụ được đưa ra trong bộ ảnh so sánh, cho thấy sự quen thuộc có thể xuất hiện ở cả cảnh ca hát lẫn những phản ứng rất ngắn.
5 cặp cảnh khiến người xem thấy quen mắt
The Jungle Book và Robin Hood
Cảnh nhảy múa trong The Jungle Book (1967) và Robin Hood (1973) là ví dụ dễ nhận ra. Baloo cùng King Louie được đặt cạnh Little John và Lady Kluck, với những động tác dang tay, nghiêng người và nhún theo nhạc tương đồng. Bối cảnh đã chuyển từ rừng nhiệt đới sang buổi ăn mừng ở Sherwood, nhưng nền chuyển động vẫn tạo cảm giác quen thuộc. Đây cũng là lý do xem hai cảnh cạnh nhau thú vị hơn chỉ so sánh tạo hình Baloo với Little John.
The Aristocats và Robin Hood
Một liên hệ khác nằm ở nhân vật chơi nhạc. Hình ảnh mèo cầm đàn trong The Aristocats (1970) được đối chiếu với Alan-a-Dale của Robin Hood. Dù một bên là mèo, bên kia là gà trống, tư thế ôm nhạc cụ và cách trình diễn vẫn tạo cảm giác gần nhau. Ví dụ này cho thấy cùng một nền hành động có thể được chuyển sang hình dáng khác. Nghệ sĩ vẫn phải khiến bàn tay, cánh, khuôn mặt và nhạc cụ phù hợp với nhân vật đang xuất hiện.
101 Dalmatians và The Sword in the Stone
Không phải mọi ví dụ đều là những màn nhảy múa. Bộ ảnh đặt phản ứng của một nhân vật trong 101 Dalmatians (1961) cạnh nhân vật ở The Sword in the Stone (1963), cho thấy cách nghiêng đầu và đưa tay gần nhau. Với những động tác ngắn như vậy, khán giả thường chú ý tình huống gây cười hơn là nguồn gốc chuyển động. Khi đối chiếu, cần xem cả đoạn thay vì chỉ một khuôn hình để xác định phần nào thực sự được lặp lại.
Cinderella và 101 Dalmatians
Cặp hình Bruno trong Cinderella (1950) và Jasper trong 101 Dalmatians gây chú ý vì sự khác biệt giữa một con chó với một con người. Nét mặt, hướng đầu và cách thể hiện sự đe dọa tạo ra điểm nối về diễn xuất. Tuy nhiên, bộ hình này không nên bị nhầm với một ví dụ khác của chính hai phim: cú nhảy của mèo Lucifer và Sergeant Tibbs cũng thường được dùng để minh họa việc tái sử dụng hoạt hình. Đó là hai phép so sánh riêng biệt.
The Jungle Book và The Rescuers
Hình ảnh Mowgli di chuyển qua cành cây trong The Jungle Book được đặt cạnh một động tác ở The Rescuers (1977). Sự quen thuộc lần này nằm ở tư thế đu người và cách cơ thể di chuyển qua không gian. Đây là dạng so sánh nên xem bằng video, vì hướng chuyển động và thời điểm đổi tư thế quan trọng hơn hình dáng nhân vật. Một ảnh chụp giúp nhận ra điểm tương đồng, nhưng không cho biết chính xác độ dài hay toàn bộ phạm vi phần được sử dụng lại.
Vì sao dùng lại chưa chắc dễ hơn làm mới?
Phản ứng đầu tiên thường là Disney làm vậy để tiết kiệm. Nhưng lời kể của người trong nghề cho thấy cần xét từng trường hợp. Trong bài viết dựa trên trao đổi với nghệ sĩ Floyd Norman, ông giải thích đạo diễn Wolfgang “Woolie” Reitherman thích sử dụng những chuyển động đã chứng minh được hiệu quả. Norman còn cho biết việc vẽ lại một chuỗi có sẵn cho nhân vật mới đôi khi mất nhiều công sức hơn làm chuyển động mới.
Một cơ thể mới có tỷ lệ và trọng lượng khác, nên nền chuyển động cũ không tự giải quyết mọi vấn đề. Tuy nhiên, áp lực thời gian cũng có thể là lý do thật. Đồng đạo diễn Gary Trousdale từng giải thích điệu nhảy cuối Beauty and the Beast được phát triển từ Sleeping Beauty khi đội ngũ đã sát hạn giao phim. Hai lời kể cho thấy không có một đáp án duy nhất: lựa chọn an toàn về diễn xuất và nhu cầu hoàn thành đúng hạn đều có thể dẫn đến cách làm này.
Biết cảnh được dùng lại có làm phim mất giá trị?
Phát hiện một động tác quen không tự động khiến cả cảnh phim mất giá trị. Âm nhạc, diễn xuất giọng nói, bối cảnh và vị trí trong câu chuyện vẫn tạo nên trải nghiệm riêng. Ngược lại, khi chuyển động không hợp cá tính hoặc cơ thể nhân vật mới, sự lặp lại có thể trở nên lộ liễu. Cách đánh giá hữu ích hơn là nhìn vào hiệu quả của từng cảnh, thay vì coi mọi trường hợp tái sử dụng đều là dấu hiệu lười biếng hoặc một lựa chọn đáng ca ngợi.
Những phép đối chiếu này còn giúp người xem chú ý hơn đến công việc phía sau hình ảnh. Một cảnh hoạt hình không chỉ có thiết kế nhân vật, mà còn có nhịp diễn, trọng lượng và những lựa chọn qua từng hình vẽ. Nếu thích khám phá mặt ít được nhìn thấy ấy, bài về tư liệu hoạt hình của The Simpsons, Family Guy và Phineas and Ferb trên W2W mở thêm một hướng tìm hiểu. Còn với Disney cổ điển, đôi khi một động tác quen lại là điểm bắt đầu để xem bộ phim kỹ hơn.