Bat-Credit Card: Giải mã câu đùa gây tranh cãi từ 1997

Bat-Credit Card là một trong những món đồ kỳ quặc nhất từng được Batman rút khỏi thắt lưng. Thay vì vũ khí hay thiết bị điều tra, người hùng lấy ra một chiếc thẻ tín dụng mang biểu tượng dơi để thắng cuộc đấu giá với Robin. Cảnh phim chỉ kéo dài chốc lát trong Batman & Robin năm 1997, nhưng lại trở thành hình ảnh thường được nhắc đến khi bàn về tác phẩm. Vì sao một câu đùa nhỏ có thể để lại dấu ấn lớn đến vậy?

Bat-Credit Card xuất hiện trong hoàn cảnh nào?

Tại một buổi đấu giá, Batman của George Clooney và Robin của Chris O’Donnell bị Poison Ivy mê hoặc, rồi liên tục trả giá cao hơn để giành sự chú ý của cô. Khi Robin nói sẽ vay tiền từ chính Batman để tiếp tục, cuộc cạnh tranh càng trở nên ngớ ngẩn. Batman sau đó rút chiếc thẻ khỏi thắt lưng và đưa mức giá lên bảy triệu USD. Cảnh này kết thúc bằng câu nói: “Never leave the cave without it!” — không bao giờ rời hang mà thiếu nó

Đạo cụ được thiết kế để khán giả nhận ra câu đùa ngay lập tức. Trên thẻ có tên Batman, biểu tượng dơi lớn, thương hiệu hư cấu GothCard và dòng hạn dùng “Forever”. Nó biến cả danh tính siêu anh hùng thành một kiểu thương hiệu tiêu dùng. Không cần giải thích ai phát hành thẻ hoặc tài khoản đứng tên thế nào, bộ phim chỉ muốn người xem bật cười trước ý tưởng: Batman chuẩn bị sẵn cả phương tiện thanh toán trong bộ trang bị chiến đấu.

Vì sao chiếc thẻ khiến nhiều người khó chịu?

Batman vốn sử dụng tài sản của Bruce Wayne để chế tạo phương tiện và trang bị. Vì vậy, sự giàu có không phải điều mới xuất hiện trong cảnh này. Điểm khác biệt nằm ở cách bộ phim phô bày nó: người hùng không dùng nguồn lực để giải quyết một mối đe dọa, mà khoe khả năng chi trả trong cuộc cạnh tranh với đồng đội. Sức mạnh tài chính được chuyển thành một câu đùa trực tiếp, khiến hình ảnh người bảo vệ Gotham tạm thời giống một khách hàng thích thắng bằng tiền.

Với khán giả chờ đợi sự bí ẩn và nguy hiểm từ Batman, khoảng cách ấy có thể quá lớn. Chiếc thẻ kéo nhân vật vào một tình huống rất đời thường, rồi cố tình đẩy sự vô lý lên cao. Câu hỏi không còn là Batman có đủ khả năng ngăn phản diện hay không, mà là anh có thể trả nhiều hơn Robin đến mức nào. Cảnh phim khiến người xem chú ý vào trò đùa về nhân vật, thay vì tin vào hoàn cảnh nhân vật đang trải qua.

Tuy nhiên, không thể từ đó kết luận Batman chỉ phù hợp với những câu chuyện nghiêm túc. Nhân vật đã được kể bằng nhiều phong cách, trong đó có hình tượng cường điệu và hài hước của thời Adam West. Vấn đề nằm ở kỳ vọng mà từng bộ phim tạo ra và cách câu đùa vận hành trong thế giới ấy. Một khán giả có thể thích Batman dí dỏm nhưng vẫn thấy cảnh chiếc thẻ gượng gạo. Không thích một câu đùa cụ thể cũng chưa đồng nghĩa phản đối mọi phiên bản Batman vui nhộn.

Chiếc thẻ có thực sự lạc khỏi Batman & Robin?

Xét trong tổng thể Batman & Robin, Bat-Credit Card lại không phải vật thể rơi nhầm từ bộ phim khác. Gotham ở đây rực màu, phục trang phô trương, đạo cụ cầu kỳ và lời thoại thường xuyên chơi chữ. Những yếu tố ấy cùng tạo nên một thế giới không cố mô phỏng đời thực. Một chiếc thẻ tín dụng dành riêng cho Batman vì thế phù hợp với hướng thể hiện mà bộ phim theo đuổi. Nó chỉ đẩy hướng đi ấy đến một điểm đặc biệt dễ nhận ra.

Dù vậy, nhất quán về phong cách chưa bảo đảm hiệu quả. Một bộ phim có thể chủ động làm mọi thứ thật lố mà vẫn khiến câu đùa thiếu duyên hoặc làm giảm sức nặng của nhân vật. Bat-Credit Card trở thành ví dụ rõ vì nó cô đọng nhiều lựa chọn trong cùng một đạo cụ: gắn biểu tượng dơi lên đồ vật, đưa đời sống tiêu dùng vào thế giới siêu anh hùng và để tình huống chiến đấu nhường chỗ cho màn gây cười. Người xem phản ứng với chiếc thẻ cũng đang phản ứng với hướng làm phim rộng hơn.

Từ vài giây trên phim đến một biểu tượng Internet

Chiếc thẻ còn có lợi thế để tồn tại lâu trên mạng: chỉ một hình ảnh đã đủ nhận diện. Người xem không cần nhớ toàn bộ cốt truyện để hiểu sự trái khoáy của việc Batman có thẻ tín dụng riêng. Những video bình luận, trong đó có màn phản ứng nổi tiếng của Nostalgia Critic, tiếp tục khai thác chi tiết này. Câu đùa vì thế có một đời sống khác ngoài bộ phim, được lặp lại như cách gọi tắt cho những lựa chọn gây tranh cãi của Batman & Robin.

Khi một cảnh được tách ra và xem nhiều lần, phản ứng dành cho nó cũng có thể thay đổi. Có người càng xem càng khó chịu; người khác lại tìm thấy sự vui nhộn trong chính vẻ quá đà ấy. Điều đó không chứng minh cả bộ phim đã được đánh giá lại tích cực một cách rộng rãi. Nó chỉ cho thấy danh tiếng tiêu cực và sức hấp dẫn có thể cùng tồn tại. Một chi tiết bị chế giễu vẫn có thể trở thành thứ người xem mong được thấy lại.

Một câu đùa nói lên kỳ vọng dành cho Batman

Những cách kể khác nhau có thể đưa Batman rất xa khỏi một khuôn mẫu duy nhất. Chẳng hạn, Batman Ninja đặt nhân vật trong ngôn ngữ anime và những hình ảnh phóng đại. Vì vậy, điều cần đánh giá không chỉ là một ý tưởng có kỳ quặc hay không, mà còn là nó đem lại gì cho trải nghiệm. Với Bat-Credit Card, khán giả có thể hiểu ý đồ gây cười mà vẫn không thấy nó phù hợp với cách mình muốn nhìn người hùng.

Chiếc thẻ không thể đại diện cho mọi ưu, nhược điểm của Batman & Robin, càng không đủ để giải thích toàn bộ biến động của thương hiệu sau đó. Nhưng nó là một hình ảnh cô đọng về bộ phim: tự tin, phô trương và sẵn sàng biến Batman thành trung tâm của trò đùa. Gần ba thập kỷ sau, điều khiến cảnh này còn được nhắc lại chính là sự chia rẽ ấy. Với người này, nó phá hỏng hình tượng; với người khác, sự ngớ ngẩn công khai lại là lý do để nhớ.