Zootopia 2 ẩn dụ về chủ nghĩa thực dân

Với một thành phố được quảng bá là thiên đường như Zootopia, liệu có tồn tại một lời nói dối được xây dựng tinh vi phía sau lớp vỏ hoàn hảo ấy hay không.

Zootopia 2 mở màn bằng một sự kiện long trọng. Lễ kỷ niệm 100 năm thành lập thành phố và bức tường thành huyền thoại, biểu tượng cho sự phồn vinh, tiến bộ và hòa hợp của xã hội đa loài. Một Utopia đúng nghĩa. Ít nhất là trên sân khấu.

Nhưng chỉ trong khoảnh khắc, sự tự mãn ấy bị xé toạc. Một cá thể rắn thuộc loài bò sát đột ngột xuất hiện. Một nhóm sinh vật bị kỳ thị, bị trục xuất và bị xóa khỏi lịch sử Zootopia từ rất lâu. Sự xuất hiện này không phải tai nạn, cũng không phải hành vi phạm tội ngẫu nhiên.

Weirdo thấy phim này thế nào?

0/60 từ

Gửi đánh giá

Đó là mồi lửa.

Một cái cớ lịch sử buộc Nick Wilde và Judy Hopps phải điều tra một bí mật kinh hoàng. Nơi thiên đường này được xây dựng trên sự xóa sổ, bóp méo và chôn vùi lịch sử của những cộng đồng từng tồn tại, từng đóng góp, nhưng bị gạt ra ngoài lề.

Và từ đây, Zootopia 2 đặt ra một câu hỏi lớn. Liệu bộ phim có đang sử dụng cuộc điều tra này như một phép ẩn dụ táo bạo về hậu quả kéo dài của chủ nghĩa thực dân hay không.

Để bóc trần sự thật phía sau Utopia hoàn hảo ấy, chúng ta bắt đầu thôi.

Nguồn gốc của tội ác

Ebenezer Lynxley

Trung tâm của toàn bộ bi kịch trong Zootopia 2 xoay quanh Ebenezer Lynxley. Một cái tên được tôn vinh như người sáng lập, người bảo hộ và biểu tượng tiến bộ của thành phố.

Nhưng sự thật hoàn toàn ngược lại.

Ebenezer đã đánh cắp ý tưởng, bằng sáng chế và toàn bộ công lao của Agnes DeSnake. Một nhà quy hoạch, một nhà tư tưởng, đại diện cho cộng đồng bò sát và các nhóm sinh vật từng tồn tại tại Zootopia thuở sơ khai.

Agnes DeSnake

Agnes là người thiết kế Reptile Ravine. Một khu vực được tạo ra với khát vọng hợp nhất tất cả các loài động vật, bao gồm cả thú có vú và bò sát. Đó là nỗ lực lịch sử đầu tiên hướng đến sự đa dạng và hòa nhập toàn diện.

Thế nhưng, thay vì tiếp nối lý tưởng đó, Ebenezer đã kích hoạt bức tường thời tiết Tundratown. Tuyết phủ xuống, chôn vùi Reptile Ravine, buộc cộng đồng bò sát phải bỏ chạy. Không chỉ là trục xuất, đó là xóa sổ.

Zootopia hiện đại được xây dựng trên đống đổ nát ấy. Một thành phố phồn vinh mọc lên từ sự biến mất man rợ của những nhóm loài bị coi là không phù hợp.

Trớ trêu thay, chính Ebenezer lại được lịch sử tôn vinh như người hùng. Người sáng lập. Người tạo ra các bức tường thời tiết. Một biểu tượng văn minh.

Kẻ chiếm đoạt trở thành anh hùng. Còn ý niệm hòa nhập toàn diện ban đầu thì bị xóa sạch khỏi ký ức tập thể.

Thuyết White Mans Burden trong Zootopia 2

Mô hình thao túng lịch sử của Ebenezer Lynxley tương đồng gần như hoàn hảo với Thuyết White Mans Burden.

Thuyết này cho rằng người da trắng ở các quốc gia phát triển mang một nghĩa vụ đạo đức. Đó là phải khai hóa, giáo dục và cai trị những cộng đồng bị xem là lạc hậu ở các vùng thuộc địa.

Trong Zootopia 2, Ebenezer tự gán cho mình vai trò quản lý và bảo vệ thành phố. Nhưng thực chất, đó chỉ là cách hợp pháp hóa hành vi xóa sổ và trục xuất cộng đồng bò sát.

Bằng cách dựng nên câu chuyện rằng các bức tường thời tiết là vì lợi ích chung, lịch sử mới đã trao quyền lực tuyệt đối cho gia tộc Lynxley và tầng lớp tinh hoa.

Một trật tự mới ra đời. Không phải vì công lý, mà vì quyền lợi.

Hệ quả và tàn dư của chủ nghĩa thực dân

Những khu vực bị đẩy ra rìa luôn mang dáng dấp của lịch sử bị xóa bỏ.

Chủ nghĩa thực dân không chỉ là chiếm đất. Nó thiết lập một trật tự xã hội nơi nhóm thống trị nắm quyền kiểm soát tài nguyên, còn nhóm bị trị bị đẩy ra ngoài rìa.

Vụ án trung tâm của Nick và Judy không đơn thuần là phân biệt đối xử. Đó là một âm mưu trục xuất đã được lên kế hoạch từ một thế kỷ trước.

Loài bò sát bị biến thành nhóm yếu thế. Họ bị đóng khung là nguy hiểm, độc ác và không đáng tin. Mất tiếng nói. Mất đất đai. Mất chỗ đứng trong xã hội. Giống hệt vị thế của các cộng đồng bị thực dân hóa ngoài đời thực.

Ebenezer giết hại người hầu rùa và đổ tội cho Agnes DeSnake. Hành động này minh họa cách quyền lực chính trị và tài phiệt sử dụng bạo lực, luật pháp và truyền thông để che đậy tội ác.

Những định kiến không chỉ tồn tại trong suy nghĩ. Chúng được viết thành luật lệ, chính sách và quy hoạch đô thị. Chính quyền và giới giàu có dùng nỗi sợ để hợp pháp hóa việc tước đoạt tài sản và xóa sổ lịch sử của một cộng đồng.

Cuộc đấu tranh của Nick và Judy vì thế không chỉ là chống lại kẻ xấu, mà là đối đầu với một hệ thống đã bị bóp méo từ gốc rễ.

Redlining và quy hoạch kỳ thị

Redlining là chính sách từng được áp dụng rộng rãi tại Hoa Kỳ. Các khu vực bị đánh dấu đỏ bị xem là rủi ro cao, không được đầu tư, không được vay vốn, không được phát triển.

Hệ quả là các cộng đồng thiểu số bị cô lập trong những khu vực kém phát triển, thiếu trường học, thiếu dịch vụ công và thiếu cơ hội.

Zootopia 2 tái hiện chính xác mô hình này. Marsh Market và việc trục xuất loài bò sát khỏi Tundratown chính là phiên bản Redlining của thành phố.

Luật pháp được dùng để hợp pháp hóa sự kỳ thị. Không cần tuyên bố phân biệt loài công khai, nhưng hậu quả thì rõ ràng.

Khi bị đẩy khỏi trung tâm kinh tế, cộng đồng bị cô lập sẽ mất đi tiếng nói, cơ hội và khả năng đòi lại công lý.

Hệ quả tâm lý và xã hội

Zootopia 2 không chỉ nói về chính trị và địa lý. Phim đào sâu vào hệ quả tâm lý mà chủ nghĩa thực dân để lại.

Nick luôn phải sống chung với định kiến rằng thú săn mồi là man rợ và không đáng tin. Đó là cách các thế lực thống trị khuôn mẫu hóa những nhóm bị trị.

Ngược lại, Judy phải chiến đấu để được chấp nhận trong môi trường cảnh sát vốn do thú săn mồi lớn thống trị. Hành trình của cô là hành trình đứng về phía những người bị áp bức.

Buổi trị liệu nhóm đầu phim phơi bày một sự thật. Định kiến không biến mất. Nó chỉ được chuyển hóa thành thiên vị ngầm trong các thể chế.

Sự tin tưởng giữa Nick và Judy là biểu tượng cho hy vọng chữa lành. Nhưng quá trình đó không dễ dàng, cũng không nhanh chóng.

Gary DeSnake, Pawbert và di sản độc hại

Gary DeSnake không phải phản diện đơn giản. Hành trình xâm nhập Zootopia của anh là giấc mơ hồi hương của một cộng đồng bị lưu đày.

Gary mang theo vết thương lịch sử của gia đình và cộng đồng mình. Trong khi đó, Pawbert đại diện cho những cá nhân trong nhóm thống trị bị áp lực phải duy trì di sản bóc lột của gia tộc.

Một người mang nỗi đau. Một người mang sự độc hại.

Cả hai đều là sản phẩm của chủ nghĩa thực dân. Một hệ thống gây tổn thương cho cả kẻ bị áp bức lẫn kẻ hưởng lợi.

Đường cùng hay bản chất

Hành động của Gary, dù gây rối, là hệ quả trực tiếp của một thế kỷ bị trục xuất và bóp nghẹt.

Chủ nghĩa thực dân không chỉ cướp đất. Nó gán cho người bị trị một bản dạng tiêu cực để hợp lý hóa sự đàn áp.

Câu hỏi mà Zootopia 2 đặt ra không phải Gary nguy hiểm hay không. Mà là sự nguy hiểm đó đến từ bản chất, hay từ phản ứng tuyệt vọng trước tước đoạt.

Vòng luẩn quẩn của bạo lực chỉ có thể chấm dứt khi xã hội dám đối diện sự thật lịch sử và chữa lành bằng đồng cảm.

Giải pháp và thông điệp

Zootopia 2 khẳng định rằng để tiến tới tương lai công bằng, xã hội phải thay đổi trọng tâm. Từ việc tìm lý do kỳ thị sang tìm nền tảng chung.

Công lý. An toàn. Gia đình.

Việc xử lý những chủ đề nặng nề này cho thấy phim đã vượt khỏi khuôn khổ giải trí. Nó trở thành lời phê phán xã hội sâu sắc, nhưng được kể bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận.

Liên hệ thực tế

Reptile Ravine

Loài bò sát đại diện cho các cộng đồng bản địa ngoài đời thực. Reptile Ravine phản ánh việc cướp đất và xóa sổ nơi cư trú.

Gary là tiếng nói của những người bị lưu đày muốn đòi lại lịch sử. Hành động của anh không phải bẩm sinh tội ác, mà là hệ quả của thù hận tích tụ qua nhiều thế hệ.

Zootopia 2 vì thế vượt khỏi câu chuyện ước mơ cá nhân. Nó trở thành lời phê phán trực diện về bất bình đẳng được xây dựng trên chủ nghĩa thực dân.