Dạo gần đây gu phim của các fan hoạt hình đang dần trở nên khá niche. Chỉ cần lướt một vòng Reddit hay X là thấy ngay, người ta đang quan tâm nhiều hơn đến các ấn phẩm indie, những thứ nhỏ lẻ, ít người biết. Nhưng ở mặt trận mainstream thì lại khác. Các fan đại chúng đang hướng sự chú ý đến những dự án thuộc các chuỗi IP đình đám, nhưng vì một lý do nào đó lại bị thất lạc khỏi truyền thông. Và từ đây, khái niệm Lost Media ra đời, dùng để chỉ những dự án truyền thông đại chúng từng được sản xuất hoặc phát hành, nhưng đến thời điểm hiện tại lại không còn được bảo tồn đầy đủ, hoặc bị giới hạn khả năng tiếp cận từ phía công chúng.
Phàm ở đời, cái gì càng úp mở thì càng kích thích tính hiếu kỳ. Và đã lỡ biết đến khái niệm này rồi thì kiểu gì cũng phải đào cho ra ngọn ngành. Ba cái tên tưởng như không còn gì để giấu giếm, ai cũng thuộc lòng từng câu thoại, vậy mà vẫn ẩn chứa những tư liệu chưa từng được công khai trọn vẹn. Đó là The Simpsons, Family Guy và Phineas and Ferb. Hãy cùng lục lại từng mảnh ghép thất lạc của ba series này và tìm hiểu vì sao chúng lại biến mất.
Tập Phim Debut Bị Tái Cấu Trúc Của The Simpsons
Với tuổi đời đã 36 năm, The Simpsons sở hữu kho tập phim khổng lồ, vượt qua con số 800. Mỗi tập là một mảnh ký ức khó quên với khán giả nhiều thế hệ. Nhưng đi cùng với dung lượng nội dung đồ sộ ấy là những vấn đề không hề nhỏ liên quan đến phát hành và lưu trữ của tổ sản xuất, những thứ mà chỉ người trong cuộc mới biết rõ.
Trường hợp vẫn còn được nhắc đến nhiều nhất chính là tập phim Some Enchanted Evening. Nghe có vẻ lạ, vì tập này rõ ràng vẫn nằm trong danh sách mùa đầu tiên của series. Thậm chí chỉ cần gõ tên tập phim lên thanh tìm kiếm, ai cũng có thể xem được ngay. Vậy thì có gì để mà thất lạc? Có đấy. Thứ bị mất ở đây không phải là tập phim, mà là bản gốc của nó.
Câu chuyện bắt đầu từ rất lâu trước khi The Simpsons trở thành series riêng. Xuất phát điểm của gia đình áo vàng này chỉ là những mẩu phim ngắn được phát trong The Tracey Ullman Show, na ná như Reels hay YouTube Shorts bây giờ. Sau này khi nhận ra tiềm năng khổng lồ của ý tưởng này, Fox quyết định rót vốn để Matt Groening phát triển thành một dự án dài hơi hơn. Some Enchanted Evening được chọn làm tập phim mở màn cho cả series, mang trên vai nhiệm vụ giới thiệu toàn bộ hệ thống nhân vật đến khán giả. Tổ sản xuất đặt mã số 7G01 cho tập phim này và dự kiến phát sóng vào mùa thu năm 1989.
Trước đó, các đoạn phim ngắn được thực hiện bởi Klasly Csupo. Lẽ ra khi The Simpsons được phê duyệt lên sóng truyền hình chính thức, studio này sẽ tiếp tục phụ trách phần đồ họa. Nhưng để tiết kiệm chi phí hậu kỳ, Klasly Csupo đã hợp tác với AKOM Production, một studio đến từ Hàn Quốc. Quy trình lúc đó là Klasly Csupo hoàn thiện phối cảnh và thiết kế nhân vật, rồi gửi bản vẽ sang cho AKOM xử lý tiếp.
Vấn đề nảy sinh khi ekip xem bản dựng thô đầu tiên của Some Enchanted Evening, cũng như toàn bộ series nói chung. Chủ show James L. Brooks chê thẳng tay chất lượng hoạt hình của thành phẩm. Trong khi đó, Gabor Csupo lại phản bác, cho rằng phim tệ là do chất lượng kịch bản chứ chẳng liên quan gì đến phần hoạt họa. Cả ekip bắt đầu cân nhắc đến việc hủy show hoàn toàn. May mắn thay, tập thứ hai mang tên Bart the Genius lại cho kết quả khá khả quan, nên thay vì bỏ hết, ekip đã xin Fox cho hoãn lịch phát sóng vài tháng để cải thiện chất lượng.
Chính vì lý do đó, thay vì lên sóng vào mùa thu như dự kiến ban đầu, tập đầu tiên của The Simpsons cuối cùng được phát sóng vào ngày 17 tháng 12 năm 1989. Nhưng tập phim mở màn chính thức ấy không phải là Some Enchanted Evening, mà là Simpsons Roasting on an Open Fire, vì tập này mang chủ đề Giáng sinh, rất hợp với thời điểm lên sóng.
Còn Some Enchanted Evening thì được chỉnh sửa lại, ước tính khoảng 70% nội dung đã bị tái cấu trúc so với bản gốc. Tức là phiên bản mà khán giả xem được ngày nay vẫn giữ lại một phần của bản phim đã bị hủy, nhưng phần lớn nội dung gốc ra sao thì có lẽ chỉ có những người thuộc ekip The Simpsons đời đầu mới thực sự biết.
Tập Pilot Bị Giấu Kín Suốt 27 Năm Của Family Guy
Cùng một lò sản xuất với The Simpsons, Family Guy tuy sinh sau đẻ muộn hơn nhưng khâu tiền sản xuất cũng nhiễu sự chẳng kém cạnh gì. Câu chuyện bắt đầu từ giữa những năm 90, khi Seth MacFarlane, người sau này trở thành cha đẻ của series, vẫn đang theo học tại trường thiết kế Rhode Island.
The Life of Larry là khóa luận tốt nghiệp năm 1995 của Seth. Giáo sư hướng dẫn anh đã gửi dự án này cho Hanna-Barbera, từ đó mở đường để Seth được Disney tuyển dụng một năm sau đó. Cuối năm 1996, Seth tiếp tục phát triển một phiên bản phim ngắn khác mang tên Larry & Steve, xoay quanh Larry Cummings, một người đàn ông trung niên hơi ngốc nghếch, nuôi một chú chó cực kỳ thông minh tên là Steve. Đây chính là hai nguyên mẫu đầu tiên của Peter Griffin và Brian sau này. Không chỉ vậy, rất nhiều câu thoại đắt giá trong Larry & Steve đã được Family Guy tái sử dụng ngay trong mùa một.
Năm 1997, Larry & Steve được đưa vào tuyển tập What a Cartoon! phát trên sóng Cartoon Network. Các giám đốc điều hành của Fox xem xong cảm thấy quá ưng ý nên đã liên hệ ngay với Seth, đề nghị anh phát triển một series hoàn chỉnh dựa trên Larry & Steve. Để tăng tính thuyết phục, họ còn cấp cho anh 50 nghìn đô để sản xuất tập pilot, chính là nền móng đầu tiên của Family Guy.
Larry & Steve
Đến ngày 15 tháng 5 năm 1998, sau sáu tháng làm việc quên ăn quên ngủ, sản phẩm thí điểm của Family Guy cuối cùng cũng đến tay Fox và được thông qua. Năm 1999, series chính thức trình làng với tập Death Has a Shadow. Nhưng đây lại là một tập phim chính thức, hoàn toàn không phải tập pilot năm nào. Mãi sau này, khi Family Guy phát hành bản DVD, bảy phút đầu tiên của tập pilot mới được công bố, khán giả lúc đó mới biết rằng series từng có một tập thử nghiệm riêng biệt.
Khi công chúng, đặc biệt là cộng đồng fan ruột, nhận ra rằng có một phần nội dung đã bị nhà sản xuất giữ kín, cơn hiếu kỳ lập tức bùng lên. Cuộc đua truy tìm bản pilot đầy đủ của Family Guy bắt đầu nhen nhóm trong giới fan cứng. Nhưng ở những năm trước 2000, công nghệ khai thác, lưu trữ và truyền tải dữ liệu vẫn còn nhiều hạn chế. Các đoạn trích từ tập pilot dù thỉnh thoảng được moi ra, nhưng đều rất lẻ tẻ và chất lượng kém. Dần dần, tập phim này chìm vào dĩ vãng, chỉ còn đọng lại trong ký ức của thế hệ fan đời đầu.
Bất ngờ xảy ra vào đầu năm ngoái, khi người dùng có nickname Ghost The Dead Girl phát hiện ra một trang web, có cấu trúc hơi giống portfolio cá nhân, của Robert Paulson, người được cho là thuộc tổ minh họa của Family Guy. Trên trang web này, một tập phim hoàn chỉnh của Family Guy đã được đăng tải từ năm 2022, nhưng không hề trùng khớp với bất kỳ tập phim nào từng phát sóng chính thức. Điều bất ngờ hơn cả là tập phim này mở đầu đúng bằng bảy phút từng được công bố trong bản DVD năm nào, đồng thời hoàn thiện luôn cả phần nội dung bị giấu kín suốt nhiều năm.
Điều khiến nhiều người không khỏi ngỡ ngàng là trong suốt ba năm trời, kể từ khi được đăng tải năm 2022 cho đến khi bị phát hiện, gần như chẳng ai nhận ra rằng tập phim này thực ra đã công khai ngay trên internet. Có lẽ thế hệ fan đời đầu của Family Guy giờ đã không còn đủ trẻ và đủ nhiệt huyết để tiếp tục đào bới bí ẩn năm xưa nữa. May mắn thay, nhờ vào quyết định đăng tải của Robert Paulson, tập thử nghiệm huyền thoại của Family Guy cuối cùng cũng thoát khỏi danh sách Lost Media và chính thức đến được với công chúng.
Tập Phim Anh Quốc Mất Tích Hai Lần Của Phineas And Ferb
Ở giai đoạn sau năm 2010, truyền thông đã bước qua thời kỳ bùng nổ thông tin từ lâu, thậm chí các ông lớn còn chủ động khởi động quá trình số hóa cho toàn bộ kho sản phẩm của mình. Nghe vậy thì việc một ấn bản nào đó bị thất lạc tưởng chừng là chuyện khó xảy ra. Vậy mà câu chuyện này vẫn lặp lại, lần này rơi vào chính át chủ bài của ngành hoạt hình Disney, show ăn khách bậc nhất trong mảng phim thiếu nhi: Phineas and Ferb. Nạn nhân lần này là Delivery of Destiny, tập 42 trong mùa ba.
Bản thân Delivery of Destiny vẫn được phát sóng bình thường, chỉ cần một thao tác tìm kiếm là xem được ngay. Thứ thực sự bị thất lạc là bản phát sóng đặc biệt dành riêng cho khu vực Anh Quốc. Nội dung phim xoay quanh chàng giao hàng tên Paul, người nhận nhiệm vụ vận chuyển đơn hàng đến nhà Flynn Fletcher và cả trụ sở Evil Incorporated của Doofenshmirtz.
Ở bản công chiếu toàn cầu, nhân vật Paul được lồng tiếng bởi Christian Slater. Nhưng ở bản dành cho thị trường Anh, vai diễn này lại do tài tử Simon Pegg đảm nhận. Theo kế hoạch ban đầu, Simon sẽ nhận bản thu gốc của Christian, sau đó lồng tiếng lại bằng chất giọng Anh đặc trưng của chính mình. Bản phim này dự kiến ra mắt lần đầu trên Disney XD UK vào ngày 7 tháng 3 năm 2013. Trước ngày phát sóng, Simon còn hồ hởi đăng một dòng tweet, đại ý chia sẻ rằng anh nghĩ tập Phineas and Ferb có phần lồng tiếng của mình sẽ lên sóng Disney XD ngay hôm đó, và mong mọi người sẽ thích phần thể hiện này.
Đúng là tập phim do Simon lồng tiếng đã lên sóng thật, nhưng nó chỉ khả dụng trong phạm vi IP của Anh Quốc mà thôi. Bảy năm sau, để dồn lực phát triển nền tảng số Disney+, nhà Chuột quyết định cắt sóng cả Disney Channel lẫn Disney XD. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ quyền trình chiếu của Phineas and Ferb nói chung, và Delivery of Destiny nói riêng, đều được chuyển giao sang Disney+. Nghe có vẻ bình thường, vì toàn bộ hệ thống tập phim trên nền tảng này đều được đồng bộ hóa về một bản toàn cầu duy nhất.
Và thế là phiên bản Delivery of Destiny dành riêng cho mã vùng Anh Quốc cũng biến mất luôn khỏi Disney+ UK. Đây là một trường hợp khá hiếm hoi trong ngành công nghiệp phim ảnh, khi một tập phim đến từ hãng hoạt hình dẫn đầu thị trường, sở hữu lượng người xem khổng lồ và đã tồn tại trên truyền thông suốt bảy năm liền, lại bất ngờ rơi vào trạng thái thất lạc. Điều thú vị là trong khi phần lớn các trường hợp lost media thường bắt nguồn từ hạn chế của công nghệ lưu trữ thời kỳ đầu, thì Delivery of Destiny lại lưu lạc chính vì một quyết định chuyển đổi số hoàn toàn chủ động.
Tập phim này cũng không hẳn biến mất hoàn toàn, vì nhà Chuột chỉ ngắt sóng truyền hình truyền thống chứ không động đến kênh Disney UK trên mặt trận YouTube. Các kênh truyền thông này vẫn chưa bị vô hiệu hóa, nên những nội dung cũ vẫn còn lưu lại đâu đó, bao gồm cả đoạn sneak ngắn ngủi của Delivery of Destiny. Khoảng tháng 6 năm ngoái, người dùng có nickname Charter School Girl đã tìm thấy tập phim đặc biệt này và đăng tải lên Internet Archive. Nhưng vì một lý do kỳ lạ nào đó, nó lại tiếp tục bị gỡ xuống, như thể có một thế lực nào đó không muốn nó xuất hiện trên truyền thông một lần nữa. Delivery of Destiny bản Anh Quốc lại tiếp tục mất tích, lần thứ hai.
Cũng phải thôi, động đến chuyện của tư bản thì chuyện gì cũng có thể xảy ra. Việc lưu hành bất kỳ nội dung nào thuộc sở hữu của Disney, kể cả những ấn phẩm tưởng chừng đã bị lãng quên, đều trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi của nhà Chuột. Rất có thể bản giới hạn của Delivery of Destiny vẫn đang nằm yên trong ổ cứng máy tính của ai đó ngoài kia. Nhưng việc nó được phép tồn tại công khai trên truyền thông thì gần như chắc chắn sẽ tiếp tục bị xích chặt.
Khi Lost Media Vẫn Tồn Tại Ngay Giữa Thời Đại Số
Chắc hẳn nhiều người sẽ thấy hơi ngạc nhiên khi những thương hiệu quen thuộc đến từng câu thoại, vốn tưởng chừng đã được khai thác cạn kiệt, bỗng một ngày lại lòi ra một ấn phẩm hoàn toàn lạ hoắc. Ở thời kỳ internet còn sơ khai, khi các phương tiện truyền thông và hệ thống lưu trữ chưa hoàn thiện, hiện tượng Lost Media gần như là điều khó tránh khỏi. Nhưng đến thời điểm hiện tại, khi số hóa đã len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, liệu có còn dự án nào tiếp tục lọt vào hố đen Lost Media hay không? Có lẽ là vẫn có, và như ba ví dụ vừa kể, lý do đằng sau mỗi trường hợp lại hoàn toàn khác nhau.
Đôi khi chúng ta vẫn mất hàng giờ đồng hồ chỉ để tìm kiếm một bộ phim, một bài hát hay một trò chơi điện tử nào đó trên mạng mà vẫn không ra, đơn giản vì chúng chưa bao giờ thực sự nổi tiếng. Cảm giác bất lực ấy đôi khi còn đi kèm với nỗi lo sợ rằng, nếu không thể tìm ra và sao lưu kịp thời, một ngày nào đó những ấn bản này sẽ biến mất mãi mãi, và có khi bản thân lại trở thành người duy nhất còn nhớ đến sự tồn tại của chúng.
Discussion about this post