Tiêu Chuẩn Kép Mà Ngành Hoạt Hình Áp Đặt Lên Các Nhân Vật Chubby

Sau khi cày lại một lố series cũ, tự nhiên có một câu hỏi nhỏ cứ lởn vởn mãi không chịu đi: tại sao cứ mở phim hoạt hình ra là lại thấy ít nhất một anh chàng mũm mĩm lăn qua lăn lại? The Simpsons có Homer, Family Guy có Peter, SpongeBob SquarePants có Patrick, The Flintstones thì tất nhiên rồi, Fred Flintstone từ ngày xưa ơi là xưa. Kiểu như series nào muốn cho đủ mâm thì đều phải có thêm một vài mã chubby mới xong.

Không phải chuyện thiếu đại diện, không hẳn chỉ là câu chuyện về body size. Điều đáng chú ý hơn là đa số những nhân vật này đều là nam giới, và khi nhìn kỹ vào cách hoạt hình xây dựng họ so với những nhân vật nữ cùng vóc dáng, sự chênh lệch bắt đầu hiện ra rõ mồn một. Đó là cái mà chúng ta gọi là tiêu chuẩn kép mà ngành hoạt hình áp đặt lên các nhân vật chubby, một lối mòn tưởng bình thường nhưng lại in sâu vào tiềm thức người xem theo cách khá đáng suy nghĩ.

Những Chàng Mập Hài Hước Và Quyền Lực Của Tiếng Cười

Không cần chứng minh cũng thấy, đại đa số các anh béo chú béo trên phim hoạt hình đều mang lại một cái vi-be hề hước thuần chất. Peter Griffin, Homer Simpson, Richard Watterson, ba ông bố đình đám nhất của thể loại sitcom hoạt hình, đều thừa cân béo phì theo cách rất khôi hài và chính đặc điểm ngoại hình đó thường xuyên được đưa vào khai thác tiếng cười.

Buồn cười đến nỗi người xem quên mất rằng đây thực chất là một đòn đả kích vào hình tượng ông bố Mỹ bụng phệ. Cả Peter, Homer lẫn Richard đều nhiều lần để lộ ra bản tính ỷ lại, biếng nhác và vô trách nhiệm. Nhưng vì mấy bố này quá dí dỏm, khán giả cứ vô thức tiêu thụ năng lượng tích cực từ tiếng cười họ tạo ra mà quên mất bản chất nhân vật thực sự đáng chê không kém.

Richard Watterson

Ngoài đời, mấy ai có thể thản nhiên với một người đàn ông tiện tay tuồn chất thải ra sông hồ, thất nghiệp mà vẫn sân si với người thân, hay bạo lực ngôn từ với con cái? Đó đều là những gì Peter, Homer và Richard đã làm, nhưng khán giả vẫn không mảy may ghét họ. Đơn giản vì chúng ta yêu Family Guy, The Simpsons và The Amazing World of Gumball, mà cả ba series đó sẽ kém hấp dẫn đi đáng kể nếu thiếu đi ba ông bố béo.

Cái cá tính của họ quá hợp vibe kịch bản, khán giả yêu show rồi vô thức yêu luôn cả những ông bố ục ịch ấy. Vô hình chung, khi show được gắn danh hiệu văn hóa đại chúng, họ nghiễm nhiên thụ hưởng sức nhận diện và được yêu thích theo kiểu không ai phải giải thích thêm gì nữa.

Không chỉ giới hạn trong phạm vi gia đình, các chàng béo cũng đóng vai trò trung tâm trong rất nhiều tác phẩm như Fat Albert, Kung Fu Panda, Clarence hay Steven Universe. Họ đều mũm mĩm, ngộ nghĩnh và đầy vẻ đáng mến, được khán giả đồng hành xuyên suốt câu chuyện. Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở mỗi nhân vật chubby. Đôi khi người xem cũng phớt lờ những vấn đề về tính cách để yêu quý BoJack Horseman hay Nobita, bởi họ đều là những hình tượng quá nổi tiếng, quá quen thuộc và cho khán giả quá nhiều cảm xúc, chứ không phải họ là người tốt.

Peter Griffin

Đó là lý do vì sao Peter Griffin đứng top 1 trong xếp hạng 20 nhân vật cartoon béo được yêu thích nhất, trong khi một bà lão đôn hậu như Muriel Bagge từ Courage the Cowardly Dog chỉ đứng ở vị trí 17. Cân nhắc mà xem, theo thống kê từ Bored Panda năm 2024, trong top 20 nhân vật hoạt họa chubby có tầm ảnh hưởng nhất mọi thời đại, 19 trong số đó là nam, kể cả không mang nhiễm sắc thể XY thì cũng là gấu đực, mèo đực, hoặc là sao biển đực.

Giới Hạn Cân Nặng Mà Nhân Vật Nữ Phải Chịu

Câu chuyện ở phía bên kia thì khác hẳn. Các nhân vật nữ, một khi đã quá cân, rất khó nhận được thiện cảm tốt hoặc giành được spotlight. Thời lượng xuất hiện của họ ngắn và thường đi kèm với rất nhiều phác họa tiêu cực.

Ursula

Ngay từ những nét vẽ sơ khai, từ cái nôi Disney, ngoại hình đầy đặn của một người phụ nữ đã được gắn với mụ phù thủy độc ác Ursula, nhằm tạo sự đối lập rõ rệt với vẻ đẹp mảnh mai cân đối của nữ chính Ariel và những người chị em. Disney vẫn tạo thế cân bằng cho phái mạnh bằng cách bổ sung những nam nhân tròn trịa vào tuyến chính diện như gấu Pooh, Pumbaa, ông bố Maurice của Belle, hay gần đây là Baymax của Big Hero 6. Nhưng phía nhân vật nữ thì sao?

Gần đây, Disney đã thoáng tay hơn trong việc tạo hình nhân vật nữ, cho phép họ được lương thiện mà vẫn mũm mĩm như mẹ Laurel Lightfoot trong Onward. Nhưng thời lượng và số lượng thì không mấy đáng kể nếu để so với những nhân vật nam chubby cùng thời như Wreck-It Ralph hay Mr. Incredible. Và cơ hội nhận vai chính của những nhân vật có ngoại hình như Laurel vẫn còn rất mong manh.

Chowder

Lấy Chowder làm ví dụ cụ thể hơn. Series này có hai nhân vật đầy đặn là Chowder và bà Endive. Nhóc Chowder là tâm điểm của cả chương trình, được khán giả đồng hành và dõi theo suốt hành trình. Còn Endive lại bị xây dựng như một phản diện phì nhiêu bẩn tính. Rõ ràng Chowder cũng thừa cân, cũng ham ăn và hay gây rắc rối, nhưng người xem thường chỉ nghĩ đến cậu như một đứa trẻ phúng phính hơi hiếu động quá mức. Còn Endive thì bị gắn với những danh xưng như bò điên, thượng đẳng hay bắp cải luộc.

Vậy đây có phải là một tiêu chuẩn kép giữa kích thước cơ thể và giới tính, hay chỉ là một công thức bị lạm dụng quá đà đến mức trở thành định kiến lâu đời?

Tiêu Chuẩn Kép Về Hình Mẫu Cơ Thể Trong Hoạt Hình

Không cần tìm đâu xa, Kim Possible là một ví dụ điển hình. Art style của series sử dụng đa dạng body type ở dàn nhân vật nam: ông James Possible gọn gàng cân đối, Ron Stoppable gầy và hơi lỏng lẻo, Wade thì mập và lùn, phản diện Motor Ed được độ cho ngoại trang vâm vỡ đúng chất biker. Thế nhưng quay sang tuyến nữ thì chán luôn. Nếu đặt tất cả các cô gái của trung học Middleton vào chung một khung hình, trông không khác gì họ được đúc từ cùng một khung xương, khác mỗi bước đổ màu da và kiểu tóc.

Cứ cho là các nữ sinh cùng tuổi nên cùng thể trạng đi. Thế còn Shego, Amelia, hay chị dâu của Ron? Tại sao mấy cô này dù 17, đôi mươi hay trung niên đều có cùng một dáng người vừa vặn cân đối như vậy? Amy Hall là nhân vật nữ hiếm hoi được phép lệch khỏi cái khuôn slim fit mà toàn bộ dàn nữ của Kim Possible phải mang. Cũng trùng hợp làm sao, Amy lại ở phe đối đầu với nữ chính Kim, không chỉ phản diện mà còn thường công khai bông đùa với phái nam, ưa nịnh và gặp trai là tít mắt lên.

Amy Hall trong Kim Possible

Kim Possible là ví dụ điển hình cho một chương trình tuyệt vời nhưng lại âm thầm cổ suý một lối mòn dở hơi: lấy hình mẫu nữ anh hùng nhưng lại ép khuôn phụ nữ vào một dáng người tiêu chuẩn trong khi cho phép nhân vật nam được cao lùn mập ốm. Công thức này lặp lại ở The Incredibles, Totally Spies, những nơi phụ nữ được trao quyền làm anh hùng nhưng chỉ được sở hữu duy nhất một dáng vóc. Liệu hoạt hình có đang áp đặt lên họ một thứ tiêu chuẩn để được phép lên sóng?

Câu trả lời có lẽ nằm ở chỗ phụ nữ thường bị đánh giá bởi ngoại hình, trong khi đàn ông bị đánh giá bởi hành vi. Điều này đúng cả ở ngoài đời lẫn trên truyền thông. Vì vậy Fred Flintstone không cần tuân thủ bất kỳ quy chuẩn ngoại hình nào để chinh phục được một người vợ xinh đẹp như Wilma. Benny Blanco, Jack Black, Sam Smith hay DJ Khaled ắt hẳn đều từng đối mặt với những lời miệt thị ngoại hình, nhưng thử đối chiếu với phần bình luận trong một bài post liên quan đến Lizzo thì có lẽ chẳng thấm vào đâu. Hay việc Selena Gomez tăng vài pound cũng đủ để kéo dài hàng comment so sánh với dàn model từng sánh bước bên người yêu cũ của cô.

Nhưng video này không phân bua thiệt hơn giữa nam nữ, bởi nam giới cũng có những ràng buộc riêng trong hoạt họa. Điểm mấu chốt là câu chuyện về đa dạng hóa hệ thống nhân vật.

Hoạt Hình Và Trách Nhiệm Đối Với Nhận Thức Xã Hội

Để có tầm ảnh hưởng đại chúng như Peter Griffin hay Homer Simpson, một nhân vật phải phản ánh được góc nhìn của khán giả và tái khắc họa thực tế. Việc bình thường hóa các ông bố plus-sized hay những thanh niên ngoại cỡ như Fat Albert, nếu nhìn từ góc độ sức khỏe, hoàn toàn không phải điều đáng cổ suý. Chẳng phải mỗi gia đình, mỗi nhóm bạn đều có một người quá cân là điều không nên hay sao? Ngay cả việc vỗ béo một con mèo như Garfield cũng rất đáng quan ngại theo cách tương tự.

Và khi béo trở thành đặc quyền riêng của các nhân vật nam, phái mạnh vô tình trở nên chai lì hơn với các cảnh báo về sức khỏe, trong khi phụ nữ dần hình thành tâm lý nhạy cảm hơn về cân nặng. Trong khi nguy cơ thừa cân và các vấn đề liên quan đúng ra nên được xem như một nỗi lo chung, không phân biệt giới tính.

Thực trạng này phần nào phản ánh sự khác biệt địa văn hóa. Béo phì ở phương Tây đã trở thành vấn đề đại chúng theo số liệu của WHO, tỷ lệ thừa cân ở các nước châu Âu và Bắc Mỹ cao hơn đáng kể so với châu Á. Thử đối chiếu với các ấn phẩm truyền thông phương Đông: rất hiếm khi thấy một nhân vật quá cỡ xuất hiện trong anime, webtoon hay drama. Nếu có thì đây là đặc thù ngoại hình được gán với tuyến phản diện hoặc vai thứ chính đến phụ, ít ảnh hưởng đến cốt truyện. Vì thừa cân không quá phổ biến nên văn hóa phương Đông đủ nhạy bén để nhận diện nó như một vấn đề và không hợp lý hóa thân hình oversized. Tuy nhiên mặt trái là tiêu chuẩn cân nặng hà khắc quá mức, chứng biếng ăn và rối loạn ăn uống trở thành vấn nạn.

Nhìn chung, bản chất của truyền thông là luôn đi kèm những mặt trái, không riêng gì hoạt hình. Việc khai thác tiếng cười từ một cá nhân mũm mĩm có lẽ không sai, nhưng phổ biến hóa một hình mẫu cố định có thể trở thành lối mòn định kiến lúc nào không hay.

Hoạt hình ngày nay đã thoáng tay hơn với các nhân vật nữ, như những cô nàng đá quý trong Steven Universe hay sàn đấu thanh nhạc của Sing. Tuy nhiên sự tồn tại bền bỉ của các pop culture như Family Guy hay The Simpsons vẫn là tiền đề để cân nặng trở thành tiêu chuẩn phân tuyến nhân vật. Kích cỡ cơ thể chưa bao giờ là một thành kiến chính đáng để nhận diện cá tính nội tâm, đặc biệt là khi nó đi cùng những định kiến tiêu cực. Hy vọng trong tương lai chúng ta sẽ có nhiều Amethyst hay Captain Underpants hơn để khán giả dần nhận ra, cân nặng chưa bao giờ đại diện cho bản tính nhân vật.