Đã 25 năm kể từ lần Shrek xuất hiện lần đầu, một gã chằn tinh xấu xí tưởng chỉ là trò cà khịa cổ tích lại trở thành biểu tượng tuổi thơ của cả một thế hệ. Shrek không chỉ thắng lớn về doanh thu, mà còn đi vào lịch sử Oscar khi là phim hoạt hình đầu tiên giành giải Phim hoạt hình xuất sắc nhất.
Nhưng điều nhiều người không để ý là Shrek trên màn ảnh thực ra được DreamWorks chuyển thể từ truyện thiếu nhi SHREK! của William Steig. Và nếu đọc nguyên tác rồi nhìn lại bản điện ảnh, các cậu sẽ nhận ra: hai Shrek này giống nhau mỗi cái tên, còn lại là hai con đường khác hẳn.
Hôm nay W2W Cartoon sẽ cùng các cậu so sánh truyện SHREK! và phim Shrek (2001) để xem vì sao phiên bản điện ảnh lại thành huyền thoại.
SHREK! (William Steig) – Một câu chuyện cổ tích hoang dã đúng nghĩa
Nhắc đến Shrek là các cậu sẽ nhớ ngay hình ảnh gã chằn tinh da xanh, ngoại hình đáng sợ nhưng bên trong lại tốt bụng. Rồi gã lên đường giải cứu công chúa Fiona khỏi tòa lâu đài có rồng canh giữ. Nghe kiểu gì cũng thấy giống một truyện cổ tích bị kể sai cách.
Nhưng đó là Shrek của DreamWorks.
Còn Shrek trong nguyên tác thì… không hề hiền lành cũng chẳng có nhu cầu trở thành anh hùng.
Truyện kể rằng có hai chằn tinh vốn đã xấu xí, và rồi họ sinh ra một đứa con còn xấu hơn cả hai cộng lại. Đứa bé đó tên là Shrek.
Bản gốc SHREK! là truyện tranh thiếu nhi cực ngắn nhưng kỳ quặc đúng kiểu William Steig.
Shrek là một gã chằn tinh gớm ghiếc, xấu xí, nhưng luôn tự hào tuyệt đối về ngoại hình của mình. Không mặc cảm, không tổn thương, không tự ti. Ở đây, xấu là một kiểu bản sắc, và Shrek tự tin với bản sắc đó như thể đó là một chiếc vương miện.
Khi Shrek đến tuổi trưởng thành, bố mẹ thẳng tay đuổi cậu ra khỏi nhà. Và thay vì đau khổ, Shrek bắt đầu hành trình với tâm thế hớn hở. Với cậu, càng đáng sợ bao nhiêu thì cuộc đời càng đáng sống bấy nhiêu.
Nghe tới đây là thấy đúng kiểu một câu chuyện trẻ con, nhưng không phải kiểu trẻ con đáng yêu. Mà là kiểu trẻ con hơi dị, hơi ngông, kiểu như tác giả đang nói với tụi nhỏ rằng: thế giới này không cần các con phải ngoan hiền thì mới được sống.
Trên đường đi, Shrek gặp một bà phù thủy. Và thay vì run cầm cập như các nhân vật cổ tích bình thường, Shrek đổi… chấy trên người mình để lấy một quẻ bói.
Đúng rồi, đổi chấy.
Và bà phù thủy tiên đoán rằng Shrek sẽ gặp một con lừa, nó sẽ đưa cậu đến một lâu đài, nơi cậu sẽ chiến đấu với một hiệp sĩ và kết hôn với một nàng công chúa còn xấu hơn cả cậu.
Cái tiên tri này nghe giống như định mệnh. Và Shrek cũng tin nó như một điều hiển nhiên. Không nghi ngờ, không do dự, không cần lý do. Kiểu như… đời đã viết kịch bản rồi, mình cứ thế mà diễn thôi.
Chuyến hành trình đi tìm công chúa bắt đầu. Ở bất cứ nơi nào Shrek đi qua, mọi sinh vật đều bỏ chạy. Và điều đó làm cậu thích thú vô cùng, vì nó xác nhận rằng cậu đúng là đáng sợ thật.
Đi sâu vào rừng, Shrek gặp một con rồng khổng lồ. Nhưng gã chỉ cần phun một luồng lửa xanh độc hại từ miệng đã đủ khiến con rồng bất tỉnh tại chỗ.
Shrek trong sách mạnh theo kiểu quá lố, đúng vibe truyện thiếu nhi: thở ra lửa, ăn cả sấm. Không cần logic. Không cần giải thích. Cậu là quái vật thì cậu làm điều quái vật được.
Mệt mỏi sau chặng đường dài, Shrek ngủ và có một giấc mơ kinh hoàng nhất đời mình: cậu thấy mình ở trong một công viên đầy hoa lá, chim hót líu lo, và những đứa trẻ xinh xắn vây quanh vui đùa.
Với Shrek, sự tử tế và vẻ đẹp là cơn ác mộng tồi tệ nhất.
Cậu tỉnh dậy nhẹ nhõm khi biết mình vẫn còn xấu xí.
Đến đoạn này thì mình phải nói thật: Shrek bản truyện giống như một người cực kỳ yêu bản thân… theo kiểu đáng sợ. Nhưng đáng sợ một cách buồn cười. Vì nó làm đảo ngược tất cả thứ mà cổ tích dạy: người tốt phải đẹp, người xấu phải xấu và phải bị trừng phạt. Ở đây, người xấu tự hào vì mình xấu. Và câu chuyện không hề có ý định bắt Shrek trở nên dễ thương hơn để khán giả tha thứ.
Tiếp tục hành trình, Shrek gặp con lừa, cưỡi nó đến lâu đài. Một hiệp sĩ mặc giáp trụ đứng ra ngăn cản, yêu cầu Shrek rời đi.
Nhưng Shrek chẳng thèm đôi co. Gã phun lửa và hạ gục hiệp sĩ trong chớp mắt.
Tiến vào lâu đài, Shrek hoảng sợ vì thấy hàng loạt chằn tinh giống mình. Ban đầu, gã sợ. Nhưng rồi Shrek nhận ra đó là hình ảnh phản chiếu của chính mình, và gã trở nên cực kỳ tự hào, tràn đầy tình yêu bản thân.
Cuối cùng, Shrek gặp công chúa của đời mình. Và đúng như lời tiên tri, nàng công chúa này vô cùng xấu xí: mũi khoằm, răng hô, ngoại hình kỳ dị.
Hai người yêu từ cái nhìn đầu tiên, vì nhận ra đối phương là người xấu xí nhất mà mình từng thấy.
Và thế là họ kết hôn. Hạnh phúc mãi mãi về sau.
Tình yêu trong bản truyện đúng kiểu… thấy ghê mới yêu, càng dị càng hợp.
Khép lại những trang sách, Shrek không trở thành anh hùng, cũng chẳng thay đổi bản chất. Chàng yêu tinh xanh vẫn thô lỗ, vẫn xấu xí, và được là chính mình bên cạnh công chúa còn xấu hơn cả cậu.
Một cái kết rất cổ tích, nhưng cũng rất… phản cổ tích.
SHREK (2001) – Khi DreamWorks biến một truyện ngắn thành huyền thoại tuổi thơ
Nếu các cậu đã quên, câu chuyện bản điện ảnh bắt đầu với Shrek – một chú chằn tinh xanh thích cuộc sống cô lập trong đầm lầy của mình. Đầm lầy đó là nhà, là thế giới, là vùng an toàn. Shrek có một cuộc sống đơn giản, kiểu sáng dậy tắm bùn, tối về ăn đồ kỳ quặc, và quan trọng nhất là không phải nói chuyện với ai.
Để giữ sự yên tĩnh, Shrek thường xuyên dùng ngoại hình đáng sợ của mình để hù dọa những kẻ dám bén mảng đến làm phiền.
Đầm lầy của Shrek là nơi bình yên duy nhất mà cậu muốn giữ bằng mọi giá.
Một ngày nọ, tại vương quốc Duloc, lãnh chúa Farquaad ra lệnh truy bắt và giam giữ các nhân vật cổ tích. Và kết quả là… tất cả những nhân vật đó bị trục xuất, đẩy thẳng vào đầm lầy của Shrek như kiểu người ta dọn rác sang nhà hàng xóm.
Cũng trong lúc này, chú lừa Donkey biết nói chạy thoát khỏi đám lính và vô tình gặp Shrek đang treo biển cảnh báo tránh xa khỏi đầm lầy của mình.
Donkey nấp sau Shrek và chứng kiến đám lính hoảng sợ bỏ chạy trước chằn tinh. Biết ơn vì được cứu mạng, Donkey quyết bám theo Shrek, bất chấp sự khó chịu của gã.
Và thế là bộ đôi huyền thoại hình thành: một gã khó ở sống nội tâm, và một cái loa phường biết đi.
Sau một hồi nài nỉ, Shrek đồng ý cho Donkey ngủ qua đêm. Nhưng sự bình yên nhanh chóng bị phá vỡ bởi hàng loạt nhân vật cổ tích kéo tới tụ họp ở đầm lầy.
Thế là Shrek buộc phải lên đường đến Duloc để đòi lại cuộc sống riêng, cùng Donkey đi theo như một người bạn đồng hành bất đắc dĩ.
Trong khi đó, Farquaad tham vọng trở thành vua. Nhưng để làm vua, ông cần cưới công chúa. Và cái cách Farquaad chọn vợ cũng không hề lãng mạn: gọi Gương Thần ra, chọn ngẫu nhiên như chọn hàng trên một catalog.
Gương giới thiệu ba nàng công chúa: Lọ Lem, Bạch Tuyết, và Fiona – người đang bị giam trong một tòa lâu đài do rồng canh giữ.
Fiona được chọn. Nhưng Farquaad không muốn tự mình đối mặt với nguy hiểm, nên mở giải đấu tìm hiệp sĩ đi cứu thay.
Đúng lúc giải đấu diễn ra, Shrek và Donkey kịp tới để đòi lại đầm lầy. Farquaad tuyên bố kẻ nào đánh bại được chằn tinh sẽ được đi giải cứu công chúa.
Shrek và Donkey dễ dàng áp đảo các hiệp sĩ. Farquaad buộc phải đổi kế hoạch và đưa ra lời đề nghị: trả lại đầm lầy cho Shrek, với điều kiện Shrek phải đi giải cứu Fiona và đưa nàng về.
Một cuộc trao đổi. Một hợp đồng. Một cái deal nghe cực kỳ đời.
Và chính điểm này làm Shrek bản phim gần gũi hơn rất nhiều: cậu không đi cứu công chúa vì định mệnh, mà vì cậu muốn lấy lại quyền được ở yên.
Hành trình bắt đầu. Bộ đôi vượt qua cầu treo nguy hiểm, tiến vào lâu đài. Donkey đi tìm Fiona, Shrek đối đầu với rồng. Nhưng mọi thứ đổi hướng khi Donkey gặp rồng và… rồng phải lòng Donkey.
Một chi tiết vừa hài vừa vô lý nhưng lại đáng nhớ tới mức trở thành thương hiệu.
Shrek cứu được Fiona. Nhưng Fiona lại mong chờ một hoàng tử cưỡi ngựa trắng. Và thứ cô nhận được là một chằn tinh đúng nghĩa.
Công chúa tức giận, nhất quyết không đi nếu Farquaad không trực tiếp đến đón. Shrek hết cách, vác cô về.
Trên đường đi, Fiona né tránh cả hai khi đêm xuống và giữ kín một bí mật liên quan đến lời nguyền.
Cả ba tiếp tục hành trình về Duloc, và Shrek với Fiona dần nảy sinh sự gần gũi.
Màn đêm buông xuống, họ nghỉ chân tại một chiếc cối xay gió. Donkey phát hiện bí mật của Fiona: khi mặt trời lặn, cô biến thành chằn tinh, và cách hóa giải là phải tìm được tình yêu đích thực.
Bí mật của Fiona là thứ khiến Shrek bản phim trở thành một câu chuyện trưởng thành hơn nhiều người nghĩ.
Shrek lấy hết dũng cảm định ngỏ lời với Fiona, nhưng lại nghe được những lời mặc cảm của cô về thân phận chằn tinh. Shrek hiểu lầm rằng Fiona đang xúc phạm mình và tức giận bỏ đi.
Sáng hôm sau, Fiona định nói thật, nhưng Shrek lạnh nhạt. Fiona tưởng Shrek cũng không thể chấp nhận hình dạng của mình.
Farquaad đến và cầu hôn Fiona. Shrek cầm bản hợp đồng rồi rời đi.
Lễ cưới tổ chức trước hoàng hôn. Fiona không hạnh phúc.
Shrek trở lại đầm lầy, nhưng sự yên tĩnh ấy không còn đủ để lấp đầy trống rỗng.
Donkey đến giải thích. Nhận ra sự thật, Shrek quyết định đến Duloc ngăn lễ cưới.
Tại lễ cưới, Shrek lao vào phản đối. Anh nói Farquaad không yêu Fiona và bày tỏ tình cảm thật sự của mình.
Mặt trời lặn, Fiona biến thành chằn tinh ngay tại lễ cưới. Farquaad kinh hãi, ra lệnh xử tử Shrek và giam Fiona.
Nhưng rồng cùng Donkey xuất hiện, nuốt chửng Farquaad, giải cứu cả hai.
Shrek và Fiona thừa nhận tình yêu, trao nhau một nụ hôn. Fiona vĩnh viễn hóa thành chằn tinh.
Câu chuyện khép lại với đám cưới của Shrek và Fiona tại đầm lầy, dưới sự chứng kiến của các nhân vật cổ tích.
Một cái kết hạnh phúc, nhưng theo kiểu Shrek: không bóng bẩy, không hoàn hảo, chỉ là thật lòng.
Trong lúc đó, Donkey chạy thoát lính truy đuổi và bám theo Shrek như cái bóng. Một gã ít nói và một cái loa biết đi, ghép lại thành combo hoàn hảo.
Farquaad muốn làm vua nên cần cưới công chúa. Hắn chọn Fiona, người bị giam trong lâu đài có rồng canh giữ. Nhưng vì hèn, hắn mở giải đấu tìm hiệp sĩ đi cứu thay.
Shrek xuất hiện, đánh bại hết hiệp sĩ. Farquaad liền đổi kế hoạch: trả lại đầm lầy cho Shrek nếu Shrek đi cứu Fiona.
Một cuộc trao đổi. Rất đời. Rất thực tế.
Shrek và Donkey đến lâu đài, Donkey vô tình khiến rồng phải lòng mình, và Shrek cứu được Fiona.
Nhưng Fiona không vui.
Cô chờ một hoàng tử. Và thứ cô nhận là một chằn tinh.
Họ lên đường về Duloc. Fiona dần gần Shrek hơn, nhưng luôn tránh né khi đêm xuống. Donkey phát hiện bí mật: khi mặt trời lặn, Fiona biến thành chằn tinh. Lời nguyền chỉ được giải nếu cô tìm thấy tình yêu đích thực.
Shrek định bày tỏ, nhưng nghe Fiona tự ti về hình dạng chằn tinh. Shrek hiểu lầm và bỏ đi.
Farquaad đến cầu hôn Fiona. Shrek rời đi trong cay đắng.
Đám cưới diễn ra trước hoàng hôn. Shrek quay lại ngăn cản. Fiona biến hình ngay tại lễ cưới, Farquaad ra lệnh xử tử Shrek.
Nhưng rồng và Donkey xuất hiện, nuốt chửng Farquaad.
Shrek và Fiona hôn nhau. Fiona vĩnh viễn hóa thành chằn tinh. Và họ cưới nhau tại đầm lầy.
Điểm chung giữa SHREK! và SHREK (2001) – Cái chất lầy lội đi ngược cổ tích
Dù có nhiều khác biệt trong cách kể chuyện, cả phiên bản truyện SHREK! và bộ phim điện ảnh của DreamWorks vẫn có những điểm chung cốt lõi tạo nên sự nhí nhố đặc trưng của thương hiệu này.
Điểm chung đầu tiên và rõ nhất: Shrek đi ngược hoàn toàn mô típ truyện cổ tích quen thuộc.
Không có hoàng tử hào hoa. Không có hiệp sĩ chính nghĩa. Nhân vật chính là một gã chằn tinh xấu xí, cục mịch, thô lỗ, bị gắn mác phản diện trong mọi câu chuyện trước đó.
Nhưng chính từ hình tượng bị coi là cái ác ấy, Shrek lại tạo nên cảm giác tự do và được là chính mình, bất chấp định kiến.
Nó làm người ta cười vì lầy, nhưng cũng làm người ta đồng cảm. Vì đôi khi ai trong chúng ta cũng từng cảm thấy mình là kẻ lạc loài trong một thế giới tiêu chuẩn.
Bên cạnh đó, hành trình của Shrek trong cả hai phiên bản đều gắn với việc đi giải cứu công chúa khỏi lâu đài.
Tuy nhiên động cơ lại rất khác, nhưng nhiệm vụ bề mặt vẫn giống nhau: có lâu đài, có rồng, có công chúa, có chuyến phiêu lưu.
Và tất nhiên, cả hai phiên bản đều có con lừa xuất hiện.
Trong nguyên tác, Donkey chỉ xuất hiện đúng như lời bói, đóng vai trò phương tiện đưa Shrek đến lâu đài.
Nhưng từ chi tiết đơn giản đó, DreamWorks phát triển thành một tình bạn đúng nghĩa.
Hai nguồn năng lượng đối lập: Shrek trầm, Donkey ồn. Shrek muốn yên, Donkey muốn nói. Và chính sự đối lập đó tạo nên chemistry cực mạnh.
Một điểm chung nữa: con rồng xuất hiện như một chướng ngại vật trên hành trình, để thử thách Shrek và chứng minh sức mạnh của gã chằn tinh xanh.
Cuối cùng, đúng kiểu cổ tích, cả hai câu chuyện đều kết thúc bằng một đám cưới và lời hứa hạnh phúc mãi mãi về sau.
Nhưng cái hay là Shrek vẫn giữ cái kết cổ tích đó, trong khi suốt hành trình lại phá nát mọi quy tắc cổ tích.
Điểm khác biệt giữa truyện SHREK! và bản điện ảnh – Khi DreamWorks mở rộng một câu chuyện ngắn thành cả một thế giới
Quá trình chuyển thể từ SHREK! lên màn ảnh đã mở rộng câu chuyện theo nhiều hướng khác nhau.
Từ một truyện thiếu nhi ngắn gọn, chủ yếu xoay quanh việc chấp nhận và tận hưởng sự khác biệt, DreamWorks biến Shrek thành trung tâm của một thế giới cổ tích rộng lớn hơn, với nhiều tuyến nhân vật, xung đột và lớp nghĩa bổ sung.
Và chính sự mở rộng này tạo ra những khác biệt rõ rệt nhất.
Khác biệt đầu tiên là phim lược bỏ hoàn toàn bố mẹ Shrek.
Trong sách, câu chuyện mở đầu bằng việc giới thiệu Shrek xấu từ gốc, xấu từ gen, xấu từ gia đình, và điều đó được thừa nhận như một sự thật bình thường.
Shrek vì thế cực kỳ tự hào về bản thân. Không phòng vệ. Không tổn thương.
Còn phim thì bắt đầu bằng một Shrek cô độc ngay từ đầu. Một gã sống tách biệt, quen với việc bị né tránh. Và vì biết mình không được chào đón, Shrek chủ động đẩy mọi người ra xa.
Shrek bản phim không tự tin như sách. Cậu phòng vệ hơn là tự tin.
Bên ngoài cục cằn chỉ là một lớp vỏ che giấu tổn thương, cô độc và khao khát được chấp nhận.
Khác biệt tiếp theo nằm ở sức mạnh của Shrek.
Trong sách, Shrek có năng lực siêu nhiên kiểu truyện thiếu nhi: thở ra lửa, mạnh vô lý, gần như không thể bị đánh bại.
Trong phim, những năng lực đó bị loại bỏ. Shrek được xây dựng gần với một sinh vật hữu hình và có giới hạn hơn.
Chính sự giới hạn đó làm nhân vật trở nên con người hơn. Và khi nhân vật đã con người hơn, câu chuyện tự nhiên cũng sâu sắc hơn.
Một thay đổi cực lớn nữa là sự xuất hiện của Farquaad.
Farquaad là nhân vật phản diện vừa hài vừa đáng ghét. Một kẻ độc đoán, háo danh, nhưng sâu bên trong lại hèn nhát.
Và quan trọng nhất, Farquaad là tấm gương đối lập với Shrek.
Nếu Shrek xấu xí nhưng chân thành, thì Farquaad bề ngoài chỉn chu lịch sự nhưng bên trong ích kỷ, nhỏ nhen, thiếu lòng trắc ẩn.
Hắn là phiên bản lật ngược hoàng tử cổ tích: thấp bé, ích kỷ, háo danh và tàn nhẫn.
Trong nguyên tác, yếu tố phản diện gần như không tồn tại. Không có Farquaad. Không có Duloc sạch sẽ vô trùng. Không có cuộc truy bắt các nhân vật cổ tích.
Shrek trong sách không cần phản diện để đối đầu, vì câu chuyện của nó không phải hành trình trưởng thành, mà là hành trình đi theo định mệnh rồi vui vẻ kết hôn.
Công chúa trong sách cũng không phải phần thưởng hay điều kiện trao đổi. Nàng là đích đến định sẵn ngay từ đầu.
Còn trong phim, Fiona là người có bí mật, có tổn thương, có mặc cảm, và có một câu chuyện riêng.
Fiona biến thành chằn tinh không chỉ để tạo plot twist, mà để biến Shrek thành câu chuyện về chấp nhận chính mình và chấp nhận người khác.
Vì sao SHREK (2001) sâu sắc hơn một bộ phim dành cho trẻ em
Khi còn bé, ta thường xem Shrek như một bộ phim hoạt hình thuần giải trí. Ồn ào, bẩn bựa, điên điên, khác hoàn toàn với những nàng công chúa đẹp như tranh và hoàng tử sáng chói.
Nhưng chính sự vô tư đó khiến Shrek trở thành một phần tuổi thơ của biết bao người.
Và rồi khi lớn lên, ta mới nhận ra Shrek mang đến nhiều câu chuyện nhân văn hơn mình từng tưởng.
Một trong những phân cảnh đắt giá nhất là khi Shrek ví chằn tinh như củ hành.
Củ hành không chỉ là một câu nói hài, mà là biểu tượng cho hành trình mở lòng của Shrek.
Củ hành có nhiều lớp. Con người cũng vậy.
Những gì người khác nhìn thấy chỉ là lớp đầu tiên. Và với Shrek, vẻ ngoài thô kệch chỉ là lớp phòng vệ, che giấu sự tổn thương, cô độc, và khao khát được chấp nhận.
Hình ảnh củ hành còn gắn liền với hành trình mở lòng của Shrek.
Ban đầu, Shrek chọn sống khép kín trong đầm lầy, tận hưởng yên ổn của thế giới chỉ có một mình mình.
Và chính Donkey là chất xúc tác khiến Shrek bộc lộ cảm xúc.
Donkey nói nhiều, tò mò, hay hỏi những câu khó chịu. Nhưng chính những câu hỏi đó chạm vào phần Shrek luôn né tránh.
Mỗi cuộc đối thoại là một lần Shrek vô tình bóc thêm một lớp vỏ.
Từ đồng hành bất đắc dĩ, họ trở thành bạn bè thực sự.
Và đến cuối cùng, thứ Shrek tìm được không chỉ là Fiona, mà còn là một nơi thuộc về.
Đừng bao giờ đánh giá cuốn sách qua trang bìa là câu nói đúng nhất về gã chằn tinh tốt bụng này.
Đằng sau vẻ ngoài xù xì của một chằn tinh là một thế giới cảm xúc phức tạp, cần được thấu hiểu.
Giống như một cuốn sách, chỉ thực sự có giá trị khi người ta chịu mở ra và đọc từng trang bên trong.
Kết luận – Hai phiên bản, hai kiểu đáng yêu, và một Shrek sống mãi
Chuyến phiêu lưu của gã chằn tinh dễ thương này chưa dừng lại đâu các cậu. Sau từng ấy năm, phần 5 của Shrek dự kiến sẽ khuynh đảo màn ảnh vào năm 2027.
Và đó là những gì mà tớ muốn chia sẻ trong bài viết hôm nay.
Còn các cậu thì sao, các cậu thích phiên bản Shrek nào hơn? Shrek nguyên tác hoang dã, yêu bản thân đến mức đáng sợ? Hay Shrek bản phim vừa lầy vừa ấm áp, càng lớn càng thấy thấm?
Discussion about this post