Không một cuốn sách nào có thể kể hết sử Việt. Đó là sự thật. Nếu mỗi ngày đọc một chi tiết ít người biết về lịch sử dân tộc, cậu sẽ nhận ra có rất nhiều cái tên đã bị sách giáo khoa và truyền thông lãng quên. Có lẽ cũng vì thế mà ngày càng nhiều người trẻ ấp ủ một sứ mệnh rất lặng lẽ nhưng bền bỉ, đó là tôn vinh những cuộc đấu tranh âm thầm của thế hệ đi trước, những cống hiến chưa từng được ghi nhận chính thức.
Có một sự thật không thể phủ nhận, vũ khí quyền lực nhất chưa bao giờ là súng đạn, mà là truyền thông. Nhưng thay vì xem nó như công cụ đối kháng, nghệ thuật đôi khi lại trở thành nguồn cảm hứng khơi dậy niềm tự hào dân tộc rất sâu sắc. Và có những con người trẻ đang lựa chọn đi theo con đường đó.
Đạo diễn Nguyễn Hồng Quân là một trong số ấy. Và vũ khí của anh là dự án hoạt hình Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny.
Một dự án nhỏ, khởi nguồn từ một cá nhân trẻ, nhưng lại mang tinh thần toàn diện và bền vững, đủ tiềm năng để đại diện cho làn sóng hoạt hình Việt Nam thế hệ mới. Vậy tiềm năng ấy đến từ đâu. Hãy cùng tìm hiểu với chúng mình nhé.
Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny và HERstory
Trong teaser chính thức do DeeDee Animation Studio đăng tải vào cuối tháng 10, Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny được giới thiệu là dự án phim ngắn xoay quanh nhân vật lịch sử Hoàng Thị Thế. Khi lần đầu nghe đến cái tên này, có lẽ không ít người sẽ thấy xa lạ. Nhưng nếu nhắc đến một cái tên khác có liên quan trực tiếp, chắc chắn nhiều người sẽ gật đầu nhận ra.
Đó là Hoàng Hoa Thám, thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Yên Thế chống thực dân Pháp từ năm 1884 đến 1913. Và Hoàng Thị Thế chính là con gái của Hùm thiêng Yên Thế cùng người vợ thứ ba là bà Đặng Thị Nhu.
Dự án hoạt hình lịch sử đặt phụ nữ làm trung tâm.
Teaser dài bốn phút mở đầu bằng cuộc gặp gỡ giữa cô thiếu nữ Hoàng Thị Thế và một người thanh niên xứ Nghệ giữa lòng Paris năm 1920. Trong không gian hoa lệ của bảo tàng Louvre, người trí sĩ yêu nước Nguyễn Ái Quốc cất lời hỏi về gốc gác cha mẹ của bà. Câu hỏi ấy không chỉ dành cho Hoàng Thị Thế, mà cũng chính là câu hỏi xuyên suốt toàn bộ dự án.
Bộ phim mở ra một cuộc đời đầy nghịch lý của một người phụ nữ sinh trưởng giữa dòng chảy chính trị. Hoàng Thị Thế sinh ngày 31 tháng 3 năm 1901 tại vùng rừng núi Yên Thế, nay thuộc Bắc Ninh. Tuổi thơ của bà gắn liền với nợ nước thù nhà, với khát vọng đấu tranh của cha anh và sự hy sinh của cả một nghĩa quân.
Năm bảy tuổi, khi cuộc khởi nghĩa Yên Thế bước vào giai đoạn thoái trào, Hoàng Thị Thế cùng một người chị dâu bị rơi vào tay quân Pháp. Bà được giao cho mật thám Alfred Bouchet quản thúc. Bi kịch tiếp nối bi kịch khi bà Đặng Thị Nhu bị bắt và bị buộc phải nhận lại con gái sau thời gian dài xa cách. Chính khoảnh khắc ấy đã khiến bà Nhu không thể chối bỏ thân phận, dẫn đến án lưu đày sang Guyane và cái chết vì bệnh lao tại Algiers chỉ một năm sau đó.
Trớ trêu thay, Hoàng Thị Thế khi mới tám tuổi lại trở thành con nuôi của Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Albert Sarraut, người mà cha ruột bà coi là kẻ thù. Chính vì vậy, Albert Sarraut luôn canh cánh nỗi lo rằng cô con gái nuôi sẽ nối nghiệp cha ruột, tiếp tục con đường chống Pháp.
Năm 1917, dưới danh nghĩa cha đỡ đầu, Albert Sarraut sắp xếp cho Hoàng Thị Thế sang Pháp học tập. Khi nhận nuôi bà, ông dùng họ Đề Thám để đặt tên tiếng Pháp cho bà là Marie Beatrice Destham. Nhiều tài liệu cho rằng việc này xuất phát từ sự kính nể dành cho Hoàng Hoa Thám, người từng nhiều lần tha mạng cho quân Pháp.
Theo các nghiên cứu lịch sử, mọi chi phí ăn ở và học tập của Hoàng Thị Thế đều do chính quyền Pháp chi trả, với khoản trợ cấp hằng năm rất lớn so với mặt bằng xã hội lúc bấy giờ. Nhờ đó, bà được hưởng cuộc sống như một tiểu thư tại chính quốc.
Từ vùng sơn cước heo hút đến phương Tây hoa mỹ, cuộc đời Hoàng Thị Thế như lật sang trang khác. Nhưng dòng máu Á Đông vẫn nuôi dưỡng trong bà một bản lĩnh kiên định, trong khi đời sống phương Tây bồi đắp cho bà sự thông tuệ và ôn hòa.
Khi bước vào tuổi thiếu nữ, Hoàng Thị Thế được gia đình Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer bảo trợ. Trong quá trình dò hỏi tin tức về mẹ, bà mới được chính quyền Pháp cho biết sự thật rằng bà Đặng Thị Nhu đã qua đời từ nhiều năm trước. Tuy vậy, Hoàng Thị Thế không chấp nhận điều đó và tiếp tục tìm kiếm thông tin về mẹ suốt gần hai thập kỷ.
Đến năm hai mươi chín tuổi, bà trở thành nữ diễn viên Việt Nam đầu tiên tại Pháp với vai chính trong bộ phim La Lettre do Paramount sản xuất. Nhưng biến cố lại tiếp tục ập đến khi Paul Doumer, lúc này đã là Tổng thống Pháp, bị ám sát. Hoàng Thị Thế có mặt tại hiện trường và là người đầu tiên sơ cứu cho cha nuôi.
Sự kiện này khiến báo chí xới tung gốc tích của bà. Những lời mỉa mai, giễu nhại, thậm chí công kích xuất thân của Hoàng Thị Thế tràn ngập truyền thông. Sau cái chết của cha nuôi, bà rời khỏi gia đình ấy, sống tự lập bằng nhiều nghề khác nhau, trải qua một cuộc hôn nhân đổ vỡ và những năm tháng phiêu bạt.
Năm 1961, khi đã bước sang tuổi sáu mươi, Hoàng Thị Thế trở về Việt Nam, sống lặng lẽ tại Bắc Giang cho đến cuối đời. Bà chứng kiến đất nước hòa bình rồi lại chia cắt, chứng kiến lịch sử tiếp tục xoay vần, trong khi bản thân mình dần rơi vào quên lãng.
Trong giới sử gia Pháp, Hoàng Thị Thế được nhắc đến như một quân cờ chính trị, bị các thế lực mẫu quốc thao túng rồi ruồng bỏ. Cuộc đời bà là một ván cờ dở dang, nơi quyền lợi bị xâu xé từ nhiều phía, còn mất mát thì dồn hết lên một con người.
Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny lựa chọn kể lại câu chuyện ấy, không phải để bi lụy hóa lịch sử, mà để đặt con người vào trung tâm của dòng chảy thời đại. Đặc biệt, đây là câu chuyện về một người phụ nữ có thật, một chủ thể thường xuyên bị bỏ quên trong các diễn ngôn lịch sử chính thống.
HERstory – khi lịch sử được kể từ góc nhìn phụ nữ
Giống như rất nhiều phụ nữ khác trong lịch sử, Hoàng Thị Thế không được ghi danh như một nhân vật trung tâm. Những định kiến cố hữu khiến người ta cho rằng không ra trận thì không được coi là hy sinh, rằng hậu phương không tạo nên chiến thắng.
Lịch sử trong sách vở và phim ảnh phần lớn thuộc về đàn ông, những người cầm gươm giáo, chỉ huy quân đội, làm nên chiến công. Trong vô thức, hai chữ anh hùng gắn chặt với hình ảnh nam giới, còn phụ nữ bị đẩy ra rìa câu chuyện.
Khi phụ nữ xuất hiện trên màn ảnh, họ thường bị đặt vào hai thái cực. Hoặc gai góc đến mức chai lỳ cảm xúc, hoặc bị động, cam chịu, tồn tại như một chất xúc tác cho hành trình của nam giới. Rất hiếm tác phẩm trao cho phụ nữ quyền làm nhân vật trung tâm, được nói lên tiếng lòng và chủ ý cá nhân.
Chính từ những trăn trở đó, DeeDee Animation Studio đã khởi xướng chuỗi dự án HERstory, với mục tiêu tái khắc họa chân dung những người phụ nữ âm thầm góp phần làm nên lịch sử. Ngay từ tên gọi, HERstory đã thể hiện rõ tầm nhìn của đội ngũ sáng tạo, kể lịch sử từ góc nhìn của phụ nữ.
Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny chính là viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho tham vọng ấy. Trước đó, DeeDee từng gây chú ý với series She Kings, lấy cảm hứng từ bảy nữ tướng sát cánh cùng Hai Bà Trưng, nơi các nhân vật nữ không còn là cái bóng của bất kỳ ai.
Viên gạch đầu tiên cho hoạt hình Việt thế hệ mới
Hiện tại, Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny đang trong giai đoạn phát triển và kêu gọi đầu tư, dự kiến ra mắt vào năm 2027. Với đạo diễn Nguyễn Hồng Quân, hoạt hình là lựa chọn phù hợp để tái hiện lịch sử một cách linh hoạt mà vẫn giữ được tính trung thực.
Thay vì sử dụng phong cách 2D hay 3D phổ biến, dự án lựa chọn chất liệu tranh lụa Đông Dương, vừa giàu tính thẩm mỹ, vừa gắn liền với bản sắc Việt. Đây không chỉ là lựa chọn nghệ thuật, mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn dài hạn cho hoạt hình nước nhà.
Không phải cứ lịch sử là phải máu lửa, bi tráng. Không phải cứ ra chiến trường mới là hy sinh. Trong bối cảnh hiện tại, việc bồi dưỡng tư duy lịch sử và văn hóa cho thế hệ trẻ cần sự toàn diện và mềm mại hơn. Và hoạt hình, nếu được đầu tư nghiêm túc, hoàn toàn có thể đảm nhận vai trò ấy.
Kết
Với bậc tiền nhân, hy sinh chưa bao giờ đáng sợ. Điều đáng sợ là khi con cháu không còn biết họ đã hy sinh như thế nào và vì điều gì. Chúng ta tìm đến phim ảnh như một hình thức giải trí, nhưng vai trò của nghệ thuật chưa bao giờ chỉ dừng lại ở đó.
Hoàng Thị Thế – Fate And Destiny là minh chứng cho việc những người trẻ vẫn đang tiếp nối mặt trận văn hóa nghệ thuật bằng chính ngôn ngữ của thời đại mình. Hy vọng rằng trong tương lai, sẽ có thêm nhiều dự án và studio dám theo đuổi những chất liệu lịch sử đang dần bị lãng quên.
Discussion about this post