Anh ơi, bé iu mún đi chem phim để ngắm các nam thần Việt.
Ủa, sao rạp toàn phim kinh dị thế này.
Nếu bạn từng rơi vào tình huống này thì xin chúc mừng, bạn không cô đơn. Thực tế là chỉ cần bước vào rạp vài dịp cao điểm trong năm, bạn sẽ dễ dàng nhận ra một hiện tượng quen thuộc đến mức hơi… mệt. Rất nhiều phim Việt ra mắt cùng thời điểm, cùng màu sắc, cùng thể loại, thậm chí poster nhìn lướt qua còn tưởng là cùng một vũ trụ điện ảnh nào đó.
Việc nhiều phim có thể loại giống nhau ra mắt sát nhau không phải chuyện mới. Nó xuất phát từ tâm lý đầu tư an toàn, từ việc một công thức đã từng thành công thì sẽ được nhân bản nhanh chóng. Và thế là những bộ phim mang dáng dấp mỳ ăn liền, một khái niệm tưởng như đã ngủ yên từ thập niên 90, lại quay trở lại với diện mạo hiện đại hơn, bóng bẩy hơn, nhưng bản chất thì không khác mấy.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhìn lại từng giai đoạn của phim Việt để hiểu vì sao công thức lại hình thành, vì sao nó lặp lại, và vì sao khán giả vừa xem vừa than nhưng vẫn mua vé đều đều. Giờ thì rót chén trà, ngồi xuống và cùng đàm đạo về vũ trụ phim Việt.
Giai đoạn phim Nhà nước và phim mỳ ăn liền
Ở giai đoạn đầu, thật ra rất khó để dùng từ đu trend hay nhàm chán khi nói về điện ảnh Việt. Bối cảnh lịch sử lúc đó không cho phép điện ảnh chỉ đơn thuần là giải trí. Đất nước vừa trải qua chiến tranh, vết thương xã hội còn mới, nên phim ảnh mang một vai trò tinh thần rất rõ ràng.
Trong thập niên 80, các tác phẩm chủ yếu xoay quanh đề tài chiến tranh, lịch sử, phục hồi đất nước và các vấn đề chính trị xã hội. Điện ảnh lúc này mang tính tuyên truyền và giáo dục mạnh, phản ánh tinh thần thời đại nhiều hơn là nhu cầu giải trí cá nhân. Song song với đó là các phim cổ trang và chuyển thể văn học như Đêm hội long trì, Thằng Bờm, Số đỏ.
Phim Đêm hội long trì
Khi điện ảnh rơi vào khủng hoảng ở thập niên 90, một khái niệm mới xuất hiện là phim mỳ ăn liền. Các bộ phim được sản xuất nhanh, khai thác các chủ đề tình cảm nam nữ, drama xã hội quen thuộc với mục tiêu kéo khán giả ra rạp. Công thức này giúp thị trường sôi động trở lại trong thời gian ngắn, nhưng cũng nhanh chóng bộc lộ giới hạn khi chất lượng không theo kịp số lượng.
Điều thú vị là công thức mỳ ăn liền ấy chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Nó chỉ ngủ đông và chờ thời điểm quay lại với một hình hài mới, nhanh hơn, gọn hơn và mang màu sắc thương mại rõ ràng hơn.
Giai đoạn bùng nổ đầu những năm 2000 đến 2013
Sau thời gian trầm lắng, điện ảnh Việt bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Các hãng phim tư nhân xuất hiện, nhiều đạo diễn được đào tạo bài bản từ nước ngoài trở về, mang theo tư duy mới và cách làm phim mới.
Những năm đầu thế kỷ 21 chứng kiến sự ra đời của các phim thương mại gây tiếng vang lớn như Gái nhảy, Những cô gái chân dài. Song song đó là những tác phẩm mang màu sắc nghệ thuật được giới chuyên môn trong và ngoài nước công nhận. Đây là giai đoạn mà phim Việt đa dạng nhất về thể loại, từ hành động, chiến tranh, tâm lý tình cảm cho đến kinh dị tâm linh và cổ trang.
Phim Áo lụa Hà Đông
Nhiều bộ phim đã trở thành ký ức tập thể như Áo lụa Hà Đông, Dòng máu anh hùng, Lời nguyền huyết ngải. Tuy nhiên, sự đa dạng này cũng đi kèm với kiểm duyệt rất gắt gao. Không ít tác phẩm hấp dẫn đã bị cấm chiếu hoặc chỉnh sửa mạnh tay, khiến một số thể loại như hành động dần biến mất khỏi thị trường.
Trường hợp tiêu biểu là Bụi đời Chợ Lớn. Sau sự kiện này, phim hành động gần như rút lui, nhường chỗ cho các dòng phim drama tâm lý tình cảm an toàn hơn.
Giai đoạn chạy theo xu hướng
Thị trường phim Việt tiếp tục tăng trưởng mạnh về doanh thu, nhưng đi kèm là sự hình thành rõ rệt của các công thức. Hai thể loại thống trị rạp chiếu là kinh dị và drama tình cảm. Một phần vì kiểm duyệt được nới lỏng hơn, một phần vì đây là những dòng phim dễ sản xuất, dễ quảng bá và dễ thu hồi vốn.
Một ngày đẹp trời bước vào rạp, bạn có thể thấy hàng loạt poster na ná nhau. Phim gia đình, phim tình yêu, phim tâm linh, phim hù dọa. Sự trùng lặp khiến việc lựa chọn trở nên mệt mỏi, dù trong số đó vẫn có những phim làm tốt.
Dưới góc độ kinh tế, việc đi theo công thức thành công là điều dễ hiểu. Nhưng về lâu dài, nó trở thành con dao hai lưỡi, bào mòn sự sáng tạo. Khán giả ngày nay tiếp cận điện ảnh quốc tế rất dễ dàng, nên họ không còn kiên nhẫn với những trải nghiệm lặp lại.
Phim Nhà gia tiên – Khi phim tâm linh chữa lành thoát khỏi mác hù dọa
Chính vì vậy, những bộ phim dám chọn hướng đi khác biệt lại có cơ hội bứt phá. Nhà gia tiên thành công nhờ chọn màu sắc chữa lành thay vì hù dọa. Truy tìm Long Diên Hương không có kịch bản xoắn não, nhưng sự hài hước và hành động đúng lúc đã giúp phim chinh phục khán giả trong bối cảnh bội thực drama và kinh dị.
Vì sao phim Việt vẫn đi theo công thức
Trước hết cần thừa nhận rằng phim chiếu rạp là một sản phẩm kinh doanh. Điện ảnh vừa là nghệ thuật, vừa là ngành công nghiệp. Nhà đầu tư là người rót vốn, và họ cần sự an toàn.
Khi một thể loại như kinh dị chứng minh được khả năng sinh lời, nó sẽ trở thành hướng đi ưu tiên. Đặc biệt với những thương hiệu phim ra mắt đều đặn mỗi dịp lễ tết, thời gian sản xuất bị rút ngắn khiến việc chọn công thức quen thuộc trở thành giải pháp tối ưu.
Nhiều dự án được triển khai từ casting đến hậu kỳ trong thời gian rất ngắn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng. Nhưng khán giả Việt tương đối dễ tính, nên không ít phim bị chê vẫn đạt doanh thu cao.
Câu hỏi đặt ra là nếu 10 năm nữa, phim Việt vẫn quanh quẩn vài đề tài quen thuộc thì sao. May mắn là tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Các dự án mới với thể loại khác biệt đang dần quay lại, từ phim không tặc, hài hành động đến huyền sử.
Phim Truy tìm Long Diên Hương – Khi sự khác biệt đúng lúc trở thành lợi thế
Điều này cho thấy các nhà làm phim cũng đang thử nghiệm nhiều hơn, dù chưa thể bùng nổ ngay lập tức. Trong tương lai gần, phim Việt có lẽ vẫn chia thành hai nhóm rõ rệt: phim doanh thu cao và phim nhanh chóng bão hòa nội dung.
Công thức chưa biến mất, nhưng đang đổi vị
Những gì vừa bàn chỉ là góc nhìn của một khán giả yêu phim Việt. Việc thiếu các tác phẩm đột phá để lựa chọn đôi khi khiến trải nghiệm ra rạp trở nên hụt hẫng. Nhưng nhìn rộng hơn, điện ảnh Việt đang ở giai đoạn chuyển mình chậm nhưng có hướng.
Công thức chưa biến mất, nhưng khán giả ngày càng tinh hơn, khó tính hơn. Và chính điều đó buộc phim Việt phải thay đổi, dù sớm hay muộn.
Discussion about this post