Hầu hết chúng ta đều lớn lên với những câu chuyện cổ tích của Disney. Những câu chuyện về hy vọng, về phép màu, và về việc nếu bạn đủ tốt bụng, mọi thứ cuối cùng sẽ ổn. Nghe an toàn lắm phải không? Đúng — nhưng chỉ khi bạn chưa biết phiên bản gốc.
Ở phần 1, chúng ta đã đi qua những bản gốc kinh hoàng của Nàng Tiên Cá, Bạch Tuyết, Người Đẹp Ngủ Trong Rừng và Lọ Lem. Và nếu bạn nghĩ những thứ đó đã đủ nặng đô rồi — thì xin chào mừng đến với phần 2, nơi Disney không chỉ lấy cảm hứng từ cổ tích Grimm hay Andersen, mà còn từ tiểu thuyết văn học, thần thoại Hy Lạp và những câu chuyện phiêu lưu khai thác thực dân đầy gai góc.
Pinocchio, The Hunchback of Notre-Dame, Tarzan và Hercules — bốn cái tên gắn liền với tuổi thơ của hàng triệu đứa trẻ. Nhưng đằng sau những bài hát vui nhộn và cái kết hạnh phúc ấy là những câu chuyện nguyên tác mà bạn sẽ không muốn kể cho trẻ con nghe trước giờ đi ngủ.
Xem thêm: Nguyên Tác Kinh Dị Của Những Bộ Phim Hoạt Hình Disney (Phần 1)
Pinocchio — Khi Điều Ước Không Cứu Được Bạn Khỏi Hậu Quả
Phiên bản Disney của Pinocchio năm 1940 là một câu chuyện về trưởng thành và chuộc lỗi. Một con rối gỗ được ông lão thợ mộc Geppetto tạo ra, được bà Tiên Xanh ban cho sự sống, và chỉ cần chứng minh mình dũng cảm, trung thực và không ích kỷ, cậu sẽ trở thành một cậu bé thật sự. Dù sa ngã ở Rạp xiếc, bị lừa tới Pleasure Island và suýt chết trong bụng cá voi Monstro, Pinocchio cuối cùng hy sinh để cứu cha và phép màu biến cậu thành người. Một hành trình giáo dục nhẹ nhàng, có Jiminy Cricket làm lương tâm dẫn đường — nghe vừa dễ thương vừa đầy cảm hứng.
Nhưng nguyên tác năm 1883 của Carlo Collodi không phải là một bài học ngọt ngào. Đó là một câu chuyện tàn nhẫn về hậu quả — nơi thế giới không khoan dung, và đứa trẻ hư không được bảo bọc bởi âm nhạc hay phép màu đúng lúc.
Ngay từ đầu, Pinocchio của Collodi đã không hề ngây thơ. Cậu không chỉ tò mò — cậu ích kỷ, hỗn láo và tàn nhẫn. Khi Geppetto vừa hoàn thành con rối, Pinocchio lập tức chế nhạo ông. Vừa học đi, cậu đã bỏ chạy khỏi nhà, khiến Geppetto bị bắt vì bị hiểu nhầm là ngược đãi trẻ con. Và Jiminy Cricket — người bạn đồng hành đáng yêu trong phim Disney — trong bản gốc chỉ là một chú dế nói chuyện xuất hiện để cảnh báo Pinocchio về thói hư tật xấu. Cậu ném búa đập chết chú ngay lập tức.
Geppetto nghèo đến mức phải bán chiếc áo khoác duy nhất để mua cho Pinocchio một cuốn sách đi học. Nhưng thay vì đến trường, cậu bán sách để mua vé xem múa rối. Ở đó, cậu suýt bị đốt làm củi vì gỗ khô cháy tốt. Sau đó, cậu tiếp tục bị lừa, bị bắt, bị đói và liên tục rơi vào những tình huống mà chính lựa chọn của mình gây ra.
Sự biến đổi thành lừa ở Pleasure Island trong bản gốc còn đáng sợ hơn phim nhiều. Pinocchio thực sự hóa thành lừa, bị bán làm việc kiệt sức, rồi bị quăng xuống biển khi không còn giá trị. Cá gặm sạch thịt khỏi thân xác lừa của cậu, để lộ lại con rối gỗ bên trong — như thể lớp vỏ súc vật chỉ là một hình phạt tạm thời.
Nhưng điều kinh hoàng nhất nằm ở chỗ: Collodi ban đầu dự định kết thúc câu chuyện sớm hơn rất nhiều — và đen tối hơn. Pinocchio rơi vào tay hai kẻ lừa đảo là Con Cáo và Con Mèo. Chúng thuyết phục cậu chôn tiền vào Cánh đồng Phép thuật để tiền mọc thành cây. Khi cậu tin theo, chúng phục kích trong rừng, trói tay cậu, thòng lọng quanh cổ và treo lên cây. Pinocchio chết. Collodi dự định kết thúc câu chuyện ở đó — như một lời cảnh tỉnh thẳng thừng: trẻ con hư sẽ phải trả giá. Không có phép màu. Không có cứu rỗi.
Nhưng độc giả trẻ phản đối và nhà xuất bản gây áp lực buộc Collodi tiếp tục. Bà Tiên Xanh mới xuất hiện để cứu Pinocchio khỏi cái chết, và hành trình chuộc lỗi thật sự bắt đầu từ đó — nhưng khác với Disney, chuỗi đau đớn kéo dài hơn rất nhiều. Mỗi lần thoát nạn không phải vì may mắn đơn thuần, mà vì thế giới cho cậu thêm một cơ hội — dù cậu không xứng đáng.
Khi cuối cùng cậu chăm chỉ làm việc, học hành và chăm sóc cha, đó không phải vì phép màu đang chờ phía trước — mà vì cậu hiểu cái giá của việc không làm vậy. Và chỉ sau khi thật sự thay đổi, cậu mới tỉnh dậy và thấy mình đã trở thành một cậu bé bằng xương bằng thịt.
Disney dạy rằng hãy tin vào điều ước. Collodi nhắc nhở rằng điều ước không cứu bạn khỏi hậu quả. Trong hoạt hình, Pinocchio lạc lối nhưng được dẫn đường. Trong nguyên tác, cậu lạc lối và bị treo cổ — rồi phải tự tìm đường quay lại.
The Hunchback of Notre-Dame — Khi Không Ai Thực Sự Được Cứu Rỗi
Phiên bản Disney của The Hunchback of Notre-Dame năm 1996 thường được xem là một trong những phim đen tối nhất của hãng — bầu không khí u ám, chủ đề tôn giáo, sự đàn áp và lòng cuồng tín được thể hiện rõ ràng. Nhưng cuối cùng, Disney vẫn cho khán giả một tia hy vọng: Esmeralda sống sót, Frollo rơi xuống biển lửa, Quasimodo được người dân Paris chấp nhận.
Tiểu thuyết năm 1831 của Victor Hugo thì không có ánh sáng đó.
Ngay từ đầu, câu chuyện của Hugo đã mang tính định mệnh. Quasimodo không chỉ là một người gù đáng thương — anh gần như điếc vì tiếng chuông, một mắt mù, cơ thể méo mó đến mức trở thành trò cười của đám đông. Anh bị bỏ rơi từ khi còn là trẻ sơ sinh và được nhận nuôi bởi Claude Frollo — trong nguyên tác là một tổng phó tế, không phải thẩm phán thế tục như Disney chuyển thể.
Frollo của Hugo không đơn giản là kẻ ác tham quyền. Ông là một học giả thông minh, từng tận tụy với đức tin. Nhưng khi nhìn thấy Esmeralda, niềm tin của ông bắt đầu mục ruỗng từ bên trong — đó không chỉ là ham muốn, mà là sự giằng xé giữa tôn giáo và dục vọng, giữa khát khao xác thịt và nỗi sợ tội lỗi. Đây là kiểu nhân vật phản diện phức tạp mà Disney không bao giờ dám khai thác triệt để.
Esmeralda yêu Phoebus. Nhưng trong tiểu thuyết, Phoebus không phải anh hùng chính trực như trong phim — anh ta là một kẻ trăng hoa, coi Esmeralda như trò tiêu khiển trong khi đã đính hôn với người khác. Một đêm, Frollo theo dõi họ và trong cơn ghen cuồng loạn, ông đâm Phoebus rồi bỏ trốn. Phoebus sống sót nhưng Esmeralda bị bắt, bị tra tấn dã man và bị ép phải thú nhận tội giết người và tội phù thủy. Cuối cùng, nàng bị kết án treo cổ.
Frollo đến gặp nàng trong ngục tối và đưa ra một thỏa thuận: hoặc thuộc về ông, hoặc chết. Esmeralda chọn cái chết. Quasimodo lao xuống quảng trường, giật nàng khỏi giá treo cổ và hét lên Sanctuary — đây là khoảnh khắc gần nhất với tinh thần Disney: Quasimodo anh hùng, bảo vệ người mình yêu. Nhưng sự cứu rỗi ấy không kéo dài.
Frollo không từ bỏ. Ông phát hiện ra nơi ẩn náu của nàng và bày mưu bắt lại. Trong lúc trốn chạy, Esmeralda gặp một nữ tu ẩn dật và phát hiện ra đó chính là mẹ ruột mình — nhiều năm trước, đứa con gái nhỏ của bà bị bắt cóc và thay thế bằng một đứa trẻ dị dạng, chính là Quasimodo. Hai mẹ con chỉ có một khoảnh khắc đoàn tụ ngắn ngủi trước khi lính của nhà vua ập đến. Người mẹ cố bám lấy con gái trên đường ra pháp trường. Bà bị xô ngã và chết vì cú va đập.
Esmeralda bị treo cổ. Không ai cứu được nàng. Quasimodo nhìn từ trên cao, và khi thấy Frollo cười trước cái chết của nàng, anh đẩy ông khỏi tháp chuông. Frollo rơi xuống và chết. Nhưng sự trả thù không mang lại hy vọng. Sau cái chết của Esmeralda, Quasimodo biến mất. Nhiều năm sau, trong hầm mộ, người ta tìm thấy hai bộ xương ôm chặt lấy nhau — một của cô gái trẻ, một của kẻ dị dạng. Khi cố tách chúng ra, bộ xương gù vỡ vụn thành bụi.
Disney kể câu chuyện về sự chấp nhận và lòng bao dung. Hugo kể câu chuyện về xã hội tàn nhẫn nghiền nát những kẻ yếu thế. Trong phim, Quasimodo học cách sống giữa con người. Trong tiểu thuyết, anh chỉ tìm thấy bình yên trong cái chết, ôm lấy thi thể người mình yêu. Và điều bi thảm nhất không phải là cái chết của Esmeralda — mà là việc trong thế giới của Hugo, không ai thực sự được cứu rỗi.
Tarzan — Người Đàn Ông Không Thuộc Về Đâu Cả
Phiên bản Disney của Tarzan năm 1999 là một bản anh hùng ca về bản sắc và lựa chọn. Cậu bé mồ côi được khỉ đột Kala nuôi lớn trong rừng rậm châu Phi, lớn lên giữa hai thế giới — loài người và loài thú. Sau xung đột với kẻ phản diện Clayton, Tarzan đánh bại hắn, bảo vệ gia đình khỉ và cuối cùng chọn ở lại rừng cùng Jane. Một cái kết ấm áp: anh tìm được nơi mình thuộc về.
Nhưng tiểu thuyết năm 1912 của Edgar Rice Burroughs mang tên Tarzan of the Apes không dịu dàng như thế.
Cha mẹ Tarzan không chết trong một tai nạn tàu đắm ngắn gọn như Disney. Họ bị bỏ rơi trên bờ biển châu Phi sau một cuộc nổi loạn, tự xây một căn nhà gỗ giữa rừng sâu. Alice dần mất trí vì cô lập và sợ hãi, rồi qua đời. John bị bầy vượn tấn công và giết chết khi đang bảo vệ đứa con trai sơ sinh. Kala — một con vượn cái vừa mất con — mang đứa bé người về nuôi và đặt tên là Tarzan, nghĩa là da trắng theo ngôn ngữ của bầy vượn.
Tarzan không lớn lên trong những bài hát và những pha trượt dây leo mượt mà. Cậu là kẻ yếu nhất bầy — không có nanh vuốt, không có sức mạnh bẩm sinh như vượn. Thứ duy nhất Tarzan có là trí thông minh. Khi tình cờ phát hiện căn nhà gỗ của cha mẹ ruột, cậu dạy mình đọc và viết tiếng Anh từ những cuốn sách còn sót lại. Không ai chỉ dẫn. Không giáo viên. Chỉ có một đứa trẻ hoang dã tự ghép chữ trong cô độc.
Và từ đó, một sự thay đổi nguy hiểm xuất hiện: Tarzan bắt đầu tin rằng mình vượt trội hơn bầy vượn — rồi sau đó, cao hơn cả những người bản địa châu Phi. Trong Disney, Tarzan học cách chấp nhận cả hai bản sắc. Trong tiểu thuyết, cậu dần xem mình cao hơn loài thú và cao hơn cả con người xung quanh.
Khi Kala bị một thợ săn bản địa giết, Tarzan không chỉ tự vệ. Cậu săn lùng và giết người để trả thù — không phải trong cơn bốc đồng, mà có tính toán, có khoái cảm chiến thắng. Tarzan giết Kerchak để bảo vệ mình và chiếm vị trí thủ lĩnh, trở thành vua của bầy vượn — công bằng nhưng lạnh lùng.
Rồi Jane xuất hiện. Giữa rừng rậm, họ nảy sinh tình cảm. Nhưng khi Jane được giải cứu và trở về Anh, mọi thứ thay đổi. Tarzan tìm được kho báu bị thất lạc, đến châu Âu và phát hiện ra sự thật: mình là người thừa kế hợp pháp của tước vị Clayton. Nếu công bố thân phận, William Clayton sẽ mất toàn bộ gia sản. Jane, tin rằng Tarzan chỉ là một kẻ phiêu lưu rừng rú, chấp nhận lời cầu hôn của William.
Đây là khoảnh khắc khác biệt hoàn toàn với Disney. Không có trận chiến cuối cùng trên dây leo hay quyết định ở lại rừng trong nước mắt lãng mạn. Tarzan biết sự thật. Anh có thể bước lên, giành lại tên họ, tài sản và người phụ nữ mình yêu. Nhưng anh chọn im lặng. Anh để William giữ danh hiệu. Anh để Jane bước vào cuộc hôn nhân đó. Anh từ bỏ tất cả — địa vị, gia sản, tình yêu — chỉ để bảo vệ danh dự của người khác.
Disney kể câu chuyện về việc tìm ra nơi mình thuộc về. Burroughs kể câu chuyện về một người đàn ông đứng giữa hai thế giới và không thực sự thuộc về cái nào. Vị vua của loài vượn không mất ngai vàng vì kẻ thù. Anh rời bỏ nó vì lòng tự trọng. Và đó có lẽ là điều bi kịch nhất: Tarzan có thể có tất cả. Nhưng anh chọn không có gì.
Hercules — Người Hùng Vĩ Đại Nhất Không Thể Cứu Được Gia Đình Mình
Phiên bản Disney của Hercules năm 1997 là một bộ phim đầy màu sắc, âm nhạc sôi động và tinh thần lạc quan. Hercules — con trai của Zeus — bị Hades bắt cóc khi còn nhỏ, bị tước bỏ thần tính và phải sống như một người phàm. Sau khi vượt qua nhiều thử thách và đánh bại Hades, anh sẵn sàng hy sinh vì Megara và chính hành động vị tha ấy khiến anh trở thành thần thực thụ. Một hành trình trưởng thành, chuộc lỗi và khẳng định bản thân.
Nhưng thần thoại Hy Lạp về Heracles — cái tên gốc của Hercules — không hề là một bộ phim gia đình.
Trước hết, Heracles không bị Hades hãm hại. Kẻ thù lớn nhất đời anh là Hera — nữ thần hôn nhân, vợ của Zeus. Lý do đơn giản: Heracles là kết quả của một cuộc ngoại tình. Ngay từ khi còn là trẻ sơ sinh, Hera đã tìm cách giết anh bằng cách gửi hai con rắn độc vào nôi. Đứa bé Heracles siết cổ chúng bằng tay trần — đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy sức mạnh của anh, và cũng là lời tuyên chiến kéo dài suốt đời.
Trong Disney, Hercules là một chàng trai vụng về nhưng tốt bụng, luôn cố gắng làm điều đúng. Trong thần thoại, Heracles là một con người đầy mâu thuẫn — dũng mãnh nhưng dễ nổi điên, cao thượng nhưng bạo lực. Anh kết hôn với Megara — trong nguyên tác không phải tay sai của Hades mà là một công chúa. Họ có con với nhau. Rồi Hera ra tay. Bà gieo vào tâm trí Heracles một cơn điên loạn. Trong cơn cuồng nộ mù quáng, anh giết chính vợ và các con mình.
Không có bài hát động viên. Không có Phil huấn luyện vui nhộn. Chỉ có một người đàn ông vừa tàn sát gia đình mình. Khi tỉnh lại và nhận ra những gì đã làm, anh suy sụp hoàn toàn. Để chuộc tội, Heracles tìm đến thần Apollo và được lệnh phục vụ vua Eurystheus trong mười hai năm, thực hiện mười hai nhiệm vụ bất khả thi — chính là 12 chiến công mà Disney biến thành những pha hành động vui nhộn.
Thực tế thì không vui nhộn chút nào. Anh phải bóp chết bằng tay không con Sư tử Nemea có bộ da không thể xuyên thủng. Anh đối đầu với Hydra — mỗi khi chặt một đầu, hai đầu khác mọc ra. Anh dọn sạch chuồng gia súc khổng lồ trong một ngày bằng cách chuyển dòng sông. Anh xuống tận Âm phủ để mang chó ba đầu Cerberus lên trần gian. Mỗi nhiệm vụ là một cuộc vật lộn với cái chết — không phải để nổi tiếng hay được yêu mến, mà để rửa sạch tội lỗi máu me của chính mình.
Nhưng bi kịch của Heracles không dừng lại ở đó. Sau này, anh kết hôn với Deianira. Trong một lần vượt sông, một nhân mã tên Nessus cố cưỡng hiếp nàng. Heracles bắn hắn bằng mũi tên tẩm máu độc của Hydra. Trước khi chết, Nessus lừa Deianira rằng máu của hắn là bùa yêu — nếu chồng nàng thay lòng, hãy tẩm nó vào áo và đưa cho anh mặc. Nhiều năm sau, vì lo sợ mất chồng, Deianira làm theo. Chiếc áo thấm độc Hydra dính chặt vào da Heracles và chất độc ăn mòn thịt anh. Không cách nào gỡ ra. Càng cố xé, da thịt càng rách theo.
Cơn đau không thể chịu đựng. Heracles tự xây một giàn hỏa thiêu cho mình — không ai dám châm lửa cho anh cho đến khi một người bạn đồng ý. Ngọn lửa bốc lên, thiêu rụi phần xác phàm. Chỉ phần thần thánh của anh được đưa lên Olympus.
Disney kể câu chuyện về việc chứng minh bản thân để trở thành thần. Thần thoại kể về một người đàn ông phải chịu đựng tội lỗi, điên loạn và đau đớn để tìm chút thanh thản. Trong hoạt hình, Hercules chiến đấu với quái vật. Trong nguyên tác, con quái vật lớn nhất là chính anh khi mất kiểm soát. Và điều bi thảm nhất không phải là những con rắn, Hydra hay Cerberus — mà là sự thật rằng người hùng vĩ đại nhất Hy Lạp không thể cứu được gia đình mình.
Disney Và Nguyên Tác — Hai Thế Giới Song Song
Sau khi đi qua bốn câu chuyện ở phần 2 này — Pinocchio, The Hunchback of Notre-Dame, Tarzan và Hercules — có một điều trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết: Disney và những tác giả nguyên tác đang kể hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau, dù cùng xuất phát điểm.
Disney tin vào tiềm năng con người — rằng bất kỳ ai, dù xuất phát từ đâu, cũng có thể trở nên tốt hơn nếu họ cố gắng. Collodi, Hugo, Burroughs và thần thoại Hy Lạp lại tin vào điều khác: thế giới không đợi bạn trưởng thành, hậu quả không có chỗ cho phép màu, và đôi khi người tốt vẫn chết oan trong khi kẻ xấu vẫn sống thản nhiên.
Điều thú vị là cả hai đều đúng theo cách riêng của mình. Những bản gốc tối tăm không sai — chúng phản ánh thực tế của những thời đại mà chúng được sinh ra, những thời đại mà cái chết gần gũi hơn, bất công phổ biến hơn và hy vọng là thứ xa xỉ. Disney không sai khi làm mềm chúng — hãng tạo ra những tác phẩm nghệ thuật phù hợp với khán giả của mình và truyền cảm hứng cho hàng triệu người.
Nhưng biết được bản gốc sẽ cho bạn thứ mà Disney không thể cho: sự hiểu biết rằng những câu chuyện yêu thích nhất của nhân loại không đơn giản chỉ là giải trí. Chúng là những nỗ lực của con người để nhìn thẳng vào những phần tối nhất của cuộc sống — và tìm ra cách kể về chúng mà không sụp đổ. Và đó, có lẽ mới là điều khiến những câu chuyện này tồn tại qua hàng trăm năm, dù là phiên bản kinh hoàng của Collodi hay bản nhạc vui nhộn của Disney.
Discussion about this post