Cứ đến gần Tết, thị trường giải trí lại bước vào một mùa gặt đầy hối hả. Kho truyện dân gian Việt luôn là mỏ vàng để những đạo diễn khai thác chủ đề cho bộ phim của mình. Từ những tích cổ quen thuộc đến những câu chuyện phóng tác hiện đại, hài Tết một thời từng là thứ không thể thiếu mỗi khi gia đình quây quần bên nhau trong ba ngày Xuân.
Thế nhưng càng về sau, cảm giác những bộ hài Tết không còn giữ được sự duyên dáng, những miếng hài không còn văn minh, thâm thúy như xưa. Sức hút của hài Tết dần mất đi cái vị thế vốn có. Không khó để nhận ra, nhiều phim hài Tết hiện nay sản xuất theo kiểu mì ăn liền, lạm dụng yếu tố nhảm nhí, dung tục để gây cười mà quên đi rằng cốt lõi của phim hài Tết là chất trào phúng sâu cay, những bài học nhân sinh và cái chất đời trong mỗi câu chuyện.
Đó là lý do hôm nay, hãy để tôi điểm lại những bộ hài Tết mà ai cũng từng xem ít nhất một lần, để cộng thêm vài lựa chọn cho bạn xem cùng gia đình trong dịp Tết năm nay. Giờ thì hãy pha ấm trà, ăn miếng mứt cùng Vũ Trụ Phim Việt hoài niệm thôi nào.
Người Ngựa Ngựa Người
Người ngựa Ngựa người là tác phẩm truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Công Hoan, phản ánh sâu sắc nỗi khổ cực của tầng lớp lao động nghèo trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến. Câu chuyện xoay quanh một anh phu xe vẫn cố kéo chuyến cuối với hy vọng kiếm chút tiền ăn Tết. Anh gặp một người phụ nữ bán hoa cũng đang cố đi kiếm khách trong đêm giao thừa.
Hai con người thuộc tầng lớp đáy cùng của xã hội va vào nhau giữa đêm cuối năm. Sự châm biếm ở đây không nằm ở miếng hài, mà nằm ở hoàn cảnh tréo ngoe: một người cố gắng kéo để có miếng ăn, một người cố gắng diễn để giữ lại chút lòng tự trọng nát vụn. Điểm hay của bộ phim này là đã khắc họa trần trụi về cái nghèo. Không phải cái nghèo lãng mạn hóa trong phim ảnh, mà là sự khốn cùng tột độ, biến con người thành công cụ lao động như động vật. Nó phơi bày bản chất bất công của xã hội cũ, nơi đói nghèo dai dẳng, lạnh lẽo, đối lập hoàn toàn với sự rộn ràng của Tết.
Cái kết của phim cũng được thay đổi so với tác phẩm gốc. Trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan, cô gái ăn sương tận dụng lúc anh phu xe không để ý liền trốn thoát, để lại nỗi chua xót cho anh bị lừa trắng, mất cả tiền lẫn công và cả một đêm giao thừa với gia đình. Còn trong phiên bản của bác Xuân Hinh thì hai con người lại tiếp tục trên chuyến xe rong ruổi trong đêm 30 Tết, với hy vọng kiếm được chút tiền mưu sinh.
Sự ăn ý của bác Xuân Hinh với cô Thanh Thanh Hiền đã kể lại thân phận của con người ở dưới đáy xã hội một cách rất đằm thắm. Bộ phim hài nhưng là bi hài, rất nên xem lại vì nhỡ đâu lại nhận ra một thông điệp ý nghĩa mà trước đây vô tình bỏ qua thì sao.
Giấc Mơ Chí Phèo
Tiếp tục, một bộ phim được dựa theo tác phẩm văn học. Nếu nguyên tác của Nam Cao là một bản án tử cho nhân phẩm, thì Giấc mơ Chí Phèo lại giống như một vở kịch trong mơ, nơi mà những kẻ thấp cổ bé họng được đứng lên làm loạn làng Vũ Đại theo cách mà họ muốn. Vẫn là Chí Phèo, vẫn là Thị Nở và vẫn là Bá Kiến, nhưng bối cảnh phim được xây dựng theo kiểu nửa thực nửa mơ, xoay quanh những tình huống dở khóc dở cười của cặp vợ chồng ma chê quỷ hờn theo hướng hài hước, giảm nhẹ đi sự bi thảm so với nguyên tác.
Nếu ở các phiên bản khác, Chí Phèo hiện lên như một con quỷ của làng Vũ Đại, thì dưới lăng kính của cố đạo diễn Phạm Đông Hồng, anh Chí lại trở thành một người anh lớn trong một giấc mơ khởi nghĩa đầy trào phúng. Sự châm biếm thể hiện rõ nhất qua cách anh Chí dùng chính cái sự ăn vạ và bản tính liều chết của mình làm vũ khí để khiến tầng lớp cường hào ác bá phải run sợ. Một Thị Nở không chỉ biết nấu cháo hành mà còn đầy mưu mẹo trong vai trò quân sư, và một đội quân nửa mùa hừng hực khí thế trả thù đời.
Cảnh tôi thấy khá hay là lúc Chí đứng lên gỡ rơm trên mái nhà cho ánh trăng chiếu rọi vào căn nhà lụp xụp, tối tăm. Khoảnh khắc hai vợ chồng ngồi lại nói về một tương lai rất giản dị: Chí muốn bỏ rượu, trồng rau, nuôi tằm, làm ăn lương thiện để lo cho con có học. Cuộc sống luôn bất công với Chí, câu hỏi iconic nhất nền văn học Việt Nam: Ai cho tôi lương thiện đã trở thành tiếng kêu tuyệt vọng, thể hiện tiếng lòng nhỏ bé của một con người bị xã hội ruồng bỏ. Và phải dành lời khen cho Nghệ sĩ nhân dân Trung Hiếu đã mang đến một cái chất Chí rất riêng, khác hẳn với Chí Phèo sần sùi, gai góc trong Làng Vũ Đại ngày ấy. Giấc mơ Chí Phèo đã làm rất tốt ở chỗ tạo cảm giác nhẹ nhàng, dễ tiếp nhận, có vui mà vẫn có chiều sâu.
Một Ngày Ở Trần Gian
Sau hai bộ phim có phần sâu sắc, chúng ta cùng đến Một ngày ở trần gian, sự giao thoa thú vị giữa hai cây hài kịch Bắc và Nam: Xuân Hinh và Hoài Linh. Tiểu phẩm đưa khán giả theo chân một Thiên sứ phụng mệnh Ngọc Hoàng đi khảo sát cuộc sống dưới trần gian vào ngày Tết. Đồng hành cùng Thiên sứ là chú Cuội, một kẻ am hiểu về thói hư tật xấu, đóng vai trò hướng dẫn viên cho hành trình 24 giờ đầy cú sốc văn hóa này.
Thông điệp chính của tác phẩm là phê phán lòng tham không đáy và những thói hư tật xấu của con người trong xã hội. Qua tiếng cười, khán giả nhận ra giá trị thực sự của cuộc sống là việc ta sống đúng với bản thân dù cho môi trường có như thế nào. Bác Xuân Hinh mang cái chất trào phúng, thâm thúy của chèo cổ miền Bắc, còn nghệ sĩ Hoài Linh lại đại diện cho sự biến hóa đa dạng, nhạy bén của hài kịch miền Nam. Cả hai tạo nên một bộ đôi rất vào form, mang đến những màn tung hứng tự nhiên và đầy duyên dáng.
Một ngày ở trần gian hay ở chỗ nó không cố tạo miếng hài rẻ tiền mà khán giả cười trước sự ngược đời: thần tiên xuống trần để cứu rỗi, nhưng cuối cùng lại bị người trần dạy ngược lại.
Đại Gia Chân Đất
Khác với những bộ phim ở trên, Đại gia chân đất là loạt phim hài Tết được duy trì nhiều năm liền, với gần như mỗi năm lại có thêm một phần mới. Phần đầu tiên ra mắt năm 2011 cũng được coi là phần xem ổn nhất, vì mấy phần sau thì nhiều yếu tố quá mức khiến mất đi cái chất hài sạch vốn có.
Câu chuyện xoay quanh đôi bạn thân ông Tích do Nghệ sĩ Trung Hiếu và ông Sự do Nghệ sĩ Quang Tèo. Xuất thân từ nông dân chính hiệu nhưng lại thích phông bạt độ giàu có. Ban đầu tập trung vào những chuyến đi từ làng lên phố để giải ngố, nhưng thực chất là để thỏa mãn cái tôi sĩ diện, dẫn đến những tình huống tiền mất tật mang vì thiếu kiến thức. Phim cũng được đầu tư bối cảnh khá công phu, quay tại nhiều địa điểm khác nhau, không bị gò bó ở phạm vi nông thôn xưa.
Hơi tiếc cho Đại gia chân đất, một series từng khá thú vị và gây cười nhưng càng về sau lại có xu hướng lạm dụng những yếu tố hở hang, hài nhảm. Dù ý kiến trái chiều là vậy, series này vẫn ra đều như vắt chanh và được khán giả lựa chọn mỗi dịp Tết, nên những đánh giá trên hoàn toàn là góc nhìn cá nhân thôi nhé.
Chôn Nhời
Chôn nhời đưa chúng ta ngược về thời phong kiến, nhưng thực chất là để nói về những chuyện không bao giờ cũ. Cái tên phim cũng đã nói lên tất cả: khi con người ta không được nói, hay không dám nói, họ phải tìm một nơi để chôn những lời uất hận vào đó. Và cũng phải chôn lời thì Bợm mới từ anh bán thịt bình thường lên thành Quan Huyện. Trong phim, Bợm do Nghệ sĩ Quang Thắng tận dụng quyền lực mới để nghĩ ra đủ loại thuế và vơ vét của dân.
Kim trong bọc rồi cũng có ngày lòi ra, chuyện đến tai Quan Tri Phủ và từ đó mở ra màn ăn chia nực cười giữa những kẻ tham quan. Phim phơi bày một bộ máy quan trường chỉ biết xu nịnh cấp trên và hành hạ cấp dưới. Sự xuất hiện của chiếc chum không chỉ là một đạo cụ mà nó là biểu tượng của sự bế tắc nhân dân. Nhân vật Nô đại diện cho người dân thấp cổ bé họng, buộc phải giả câm, tiếng lòng của anh muốn cất lên cũng chỉ có thể hét vào chum trong tuyệt vọng. Bộ phim có 4 phần nhưng phần đầu tiên vẫn là phần tiêu biểu nhất và cũng được xem nhiều nhất.
Lên Voi
Mã tiếp theo chúng ta có Lên voi, do cố đạo diễn Phạm Đông Hồng đứng máy, lấy bối cảnh đầu thế kỷ 20. Nội dung kể về cậu chủ nhà giàu Kim Ấm của Quang Thắng đã si mê cô hoa khôi Bắc Kỳ, đến khi ngỏ lời hỏi cưới thì bị từ chối. Cậu cay cú nên cho cu đệ là Ất do Xuân Hinh thủ vai đóng giả thành Quan Tây nhằm lừa gia đình nhà gái. Trong đêm tân hôn, cậu Kim Ấm đến để nói ra sự thật thì gia đình mới mắt chữ a mồm chữ o khi nhận ra rể quý hóa ra chỉ là kẻ giúp việc.
Nhưng đâm lao rồi thì phải theo lao thôi. Ất từ một kẻ ở đợ, nhờ bản tính chân thật và sự kèm cặp của người vợ hiền, đã lên voi đỗ đạt làm quan. Có người lên voi thì cũng có kẻ xuống chó, cậu chủ do ăn chơi trác táng cũng tán gia bại sản, phải đi làm đấm bóp thuê. Cái thâm ở phim này là về sau chính ông cậu lại phải đi làm đầy tớ cho anh ở đợ. Bộ phim hay và nhân văn ở chỗ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học và sự biết ơn, vì khi gặp lại cậu thì anh này không hề có ý khinh miệt gì cả. Lên voi được coi là một trong những tác phẩm hài kinh điển của ông trùm hài Tết Phạm Đông Hồng.
Cụ Tổ Hiển Linh
Câu chuyện trong Cụ tổ hiển linh vẫn là bối cảnh làng quê trong thời kỳ đô thị hóa, không mới nhưng vừa đủ để làm nền cho câu chuyện về lòng tham. Bộ phim kể về dòng họ Phềnh nhận được khoản tiền lớn của ông Việt kiều gửi về để đúc pho tượng Ông Bành Tổ. Nhưng vì lòng tham trong gia tộc, khoản tiền này bị xà xẻo gần hết, dẫn đến xung đột lớn khi ông Mai Cồ Phọt về ăn Tết cũng như để xem khánh thành pho tượng. Từ đây, cả nhà buộc phải tìm cách qua mặt ông Mai Cồ bằng cách thuê một anh xe ôm đóng giả làm tượng Ông Bành Tổ.
Cái kết thì ông Mai Cồ Phọt vẫn không biết, tin rằng Ông Bành Tổ hiển linh và bay về trời, còn số tiền kia thì bị con cháu trong nhà đớp hết. Điểm đáng nói của bộ phim không nằm ở cú twist bất ngờ mà ở cách lật tấm màn rất quen: thờ tổ tiên không đồng nghĩa với sống có đức. Lòng tham con người càng lớn thì ngay cả những giá trị linh thiêng nhất cũng có thể bị biến thành công cụ để trục lợi cá nhân. Phim quy tụ nhiều gương mặt hài quen thuộc như Nghệ sĩ Công Lý, bác Phạm Bằng hay nghệ sĩ Kim Xuyến, tạo nên một không khí đúng chất hài Tết: đông, rôm rả, dễ bắt nhịp.
Không Hề Biết Giận
Nói đến Không hề biết giận, mọi người nhớ đến cặp đôi vàng Tự Long và Xuân Bắc cùng nội dung thuần giải trí, không đặt quá nhiều triết lý trong câu chuyện. Phim xoay quanh một lão phú ông giàu nứt đố đổ vách nhưng keo kiệt, mở hội kén chồng cho con gái với một điều kiện: phải khiến ông tức giận. Bao kẻ từ thanh niên lực lưỡng đến lão làng lọc lõi đều thất bại thảm hại trước cái sự trơ trơ của phú ông. Chỉ đến khi Chăm, anh chàng chăn trâu nghèo nhưng lanh lợi, xuất hiện cùng sự phò tá của Gia Cát Nô thì cuộc chơi mới thực sự bắt đầu.
Suốt hành trình ấy, bao tình huống gây cười được kéo dài bởi những trò chọc tức oái oăm, khiến phú ông tức nghẹn mà vẫn phải giữ mình. Chủ yếu tiếng cười đến từ cá tính đối lập của cả hai và những màn troll khá bựa của Chăm. Phim ca ngợi trí thông minh của những người nông dân, đồng thời châm biếm sâu sắc thói keo kiệt, hợm hĩnh của giai cấp địa chủ. Bộ hài này cũng được cook bởi đạo diễn Đông Hồng, lại quy tụ ba cây đa cây đề hài Bắc thì khó mà dở.
Quan Trường – Trường Quan
Nhắc đến quan trường trong các mẩu truyện dân gian Việt, hình ảnh thường gắn liền với sự tham lam, háo danh, nịnh trên đè dưới. Và Quan trường – Trường quan đã phơi bày rõ những mặt tối của môi trường làm quan thời xưa. Ba anh tài Tý, Tồ, Tộp lần lượt do các nghệ sĩ Xuân Bắc, Trung Hiếu và Tự Long đảm nhận. Cả ba lên thành phố học làm quan lại, nhưng trớ trêu thay, trường đào tạo làm quan ấy lại rèn cách nịnh bợ cấp trên và ăn hối lộ.
Ba cậu này cũng thuộc ba tầng lớp trong xã hội: Tộp là người giàu có mưu mô, tin rằng đồng tiền có thể mua được cả chữ nghĩa lẫn ghế quan và ông này có mindset làm quan nhất. Tồ là ông nhà khá giả, ba phải và ngây ngô, tạo nên những tình huống hài hước khó đỡ nhờ sự thật thà đến mức ngờ nghệch. Còn Tý là anh chăn trâu nhà nghèo, không có gì ngoài chữ, đại diện cho tầng lớp trí thức nghèo. Skip qua 10 năm thì Tộp ra dáng thủ khoa nhất thì làm quan nhỏ, còn Tồ kém thông minh nhưng lại biết mềm dẻo đúng lúc thì làm quan lớn, còn người có tài như Tý thì về làm dân. Phim hay vì đã biết xào nấu lại chất liệu cũ để phê phán thói mua quan bán chức vốn nhức nhối suốt bao đời.
Siêu Nịnh
Nghe đến cái tên Siêu nịnh thì ắt hẳn chúng ta đã đoán ra được bộ phim phê phán thói gì rồi. Câu chuyện diễn ra vào chiều 30 Tết, khi Quan huyện do Công Lý thủ vai đang say sưa nịnh vợ thì bị tri phủ xuống ghé chơi. Ông tri huyện phải bợ hết cỡ, thậm chí còn sở hữu cả một bí kíp chuyên để xu nịnh.
Vận đen vẫn bám lấy Quan huyện vào hôm 30 Tết: hết nịnh quan tri phủ, rồi nịnh cả tên cướp để được tha mạng, cuối cùng là nịnh cô gái lầu xanh nhằm che giấu chuyện mèo mả gà đồng. Tiểu phẩm phê phán thói tráo trở, tham lam, xu nịnh của kẻ có quyền, song vẫn giữ được không khí dân gian, gần gũi, cười mà không cần gằn giọng. Nói chung phim cũng có nhiều câu nịnh nghe rất tự nhiên, vừa trơn tru vừa sướng tai theo một kiểu rất kỳ lạ.
Cả Ngố
Hễ cữ Tết đến thì Cả ngố đều được mang ra xem lại như một thói quen không thể thiếu. Câu chuyện trong phim rất đơn giản về một người nông thôn hiền lành, thật thà đến mức ngô nghê nên làng gọi anh là Cả ngố. Cái tính thật thà thái quá ấy không những khiến anh rơi vào những tình huống tréo ngoe với đời sống xung quanh mà còn liên tục va vào những cảnh huống oái oăm không dứt.
Trong từng tương tác với nhân vật khác, từ chuyện hàng xóm láng giềng đến những xung đột trên Quan phủ, Cả Ngố đều đối mặt với những tình huống vừa gây cười vừa phản chiếu những thói quen, tập tục trong đời sống dân gian. Ngơ quá đâm ra nhân vật được xây dựng như một con NPC, làm cho người xem vừa thấy bực hộ vừa thương. Nếu nói Cả Ngố là một tiếng cười giải trí đơn thuần thì chưa đủ, phim còn là phản ánh nhẹ nhàng về giá trị con người trong đời sống thường nhật. Cả Ngố muốn nói đến: hiền quá thì thành ngố, mà ngố quá thì đời dắt đi đâu cũng phải theo.
Thầy Dởm
Thêm một siêu phẩm hài Tết mà xem lại vẫn tếu phết: Thầy dởm là một phim hài Tết được dựng dựa trên những mẩu chuyện cười dân gian quen thuộc về các thầy trong làng quê xưa. Những người được coi trọng, được gọi là trí thức nhưng thực tế lại dốt nát đi bịp người. Phim lấy bối cảnh nông thôn Việt Nam xưa với ba ông thầy cùng một giuộc gồm Đồ râu, Bói mù và Lang rỗ. Đồ râu là ông đầu rỗng tuếch nhưng lại đi dạy học, Bói mù chỉ giỏi bốc phét, còn thầy Lang chữa bệnh nhưng tìm cách tòm tem với mẹ bệnh nhân.
Sau hàng loạt trò bịp và lừa đảo, cả ba bậc trí thức của làng lần lượt tự hủy: Lang gây chết người phải bỏ trốn, Đồ đọc nhầm văn tế mất hết thể diện, còn Bói thì mưu mô cũng chẳng cứu nổi thân. Ba kẻ không nơi nương tựa gặp nhau, bàn với nhau đi tha phương khất thực. Điểm khiến Thầy dởm có sức sống lâu dài là cách lấy yếu tố dân gian để phê phán thói hư tật xấu một cách dí dỏm, gần gũi, lại có sự hội tụ của nghệ sĩ Xuân Hinh, Công Lý, Quốc Anh khiến phim có độ đánh giá rất cao.
Râu Quặp
Khởi nguồn của chuỗi phim hài Tết Phạm Đông Hồng, bộ phim ra mắt cũng được hơn 22 năm rồi. Trong quan niệm dân gian, râu quặp thường gắn liền với tướng mạo đàn ông đội vợ lên đầu. Và đó cũng là những gì xảy ra trong bộ phim này, xoay quanh những câu chuyện đời thường hài hước về ba vị hảo hán Lý lác, Khuỳnh trọc và Sòi.
Điểm chung của ba ông anh là nỗi sợ vợ nên hay kéo nhau đi nhậu để bù khu, hàn huyên. Ba cặp vợ chồng với tính cách khác nhau: Lý và Khuỳnh cảm giác có tiếng nói hơn, còn anh Sòi thì bị vợ tắt chat nhưng lại thích phông bạt. Bộ phim dễ xem, gần gũi và mang đậm không khí Tết xưa, phản ánh chân thực cuộc sống nông thôn nhưng qua lăng kính trào phúng, gây cười.
Ăn Vạ
Bộ hài Tết này được làm mới từ tích cổ Làng bắt vạ Thị Mầu trong vở chèo Quan Âm Thị Kính nhưng đặt vào bối cảnh đời sống hiện đại. Trong phân đoạn gốc, Thị Mầu có thai hoang, bị dân làng bắt vạ theo luật phong kiến khắt khe. Phân cảnh này qua bàn tay của ông trùm hài Tết trở nên hiện đại hơn với nhiều tình tiết mới, hợp thời hơn và có những joke tối màu khá thú vị.
Phim nói về Thị Mầu phiên bản gơn phố hơn, bị các cụ trong làng là Mù, Câm, Điếc và cụ Thị trưởng tố chửa hoang. Mà trong làng có luật ai có bầu hoang thì phải đưa các cụ này đi ăn chơi. Cái kết của bộ phim là Thị Mầu chỉ fake có bầu để lại các cụ ngồi ăn vạ. Ăn vạ đã làm mới chuyện tích cổ rất hay theo một chiều hướng khác, phóng khoáng và thời thượng hơn.
Hài Tết Xưa Và Nỗi Nhớ Của Một Thế Hệ
Nhìn lại danh sách những bộ phim vừa rồi, chúng ta có thể thấy một điểm chung lớn nhất: hài Tết thực chất là tấm gương phản chiếu xã hội. Khán giả tìm đến hài Tết xưa không chỉ để xem các nghệ sĩ mà họ yêu thích, mà để tìm thấy niềm vui, sự giải trí bên cạnh người thân trong những ngày đặc biệt nhất của năm.
Sự lên ngôi của mạng xã hội và các nền tảng video ngắn khiến cho chúng ta thay đổi gu xem, và cũng phải thừa nhận rằng những bộ hài Tết ngày nay không còn giữ được chất lượng như hồi trước. Thay vì cố gắng chạy theo những trào lưu nhất thời hay những yếu tố giật gân, hài Tết cần quay về với chất đời, mộc mạc sẵn có. Một bộ phim hài hay là sau khi xem xong, cả gia đình có cái để bàn luận, để chiêm nghiệm bên mâm cơm ngày Tết, chứ không phải là sự trống rỗng sau những tiếng cười nhạt.
Túm cái váy lại, hài Tết vẫn luôn có chỗ đứng vững chắc trong lòng khán giả Việt. Khán giả sẽ không quay lưng với hài Tết nếu những sản phẩm đó chất lượng và thực sự văn minh. Những bộ phim trên đã đủ đã cái nư các bác chưa? Còn bộ nào mà Vũ Trụ Phim Việt bỏ sót không? Hãy cùng nhau bàn luận dưới phần comment nhé. Trà đã hết, xin chào và chúc tất cả mọi người ăn Tết vui vẻ.
Discussion about this post