Chào các cậu, lại là W2W Cartoon đây! Cho dù ở thời điểm nào, đã tiếp xúc với tác phẩm bao nhiêu lần thì với chúng tớ, Coraline vẫn là một nguồn cảm hứng kỳ lạ. Nó kỳ lạ ở cách tiếp cận với cả khán giả lẫn độc giả, kỳ lạ ở cái tăm tối trái dấu với các ấn phẩm thiếu nhi, và kỳ lạ nhất chính ở sức lôi cuốn đầy hiếu kỳ mà từng chi tiết mang lại.
Dù ở bản điện ảnh hay tiểu thuyết, Coraline vẫn rất biết cách gieo vào tâm thức chúng ta những ý niệm vô định. Từ đó muôn vàn giả thuyết được khơi dậy. Nhân dịp Coraline vừa tròn 17 tuổi, hôm nay chúng mình hãy cùng nhau lật mở một giả thuyết hay ho không kém gì nội dung của bộ phim, được Karsten Runquist đề cập dưới tên gọi Bug Theory.
Khi Những Con Bọ Không Chỉ Là Đạo Cụ
Chúng ta thường ca ngợi Coraline về nhiều khía cạnh — cá tính độc bản của kịch bản, đồ hoạ công phu hay chiều sâu vượt thời đại nó mang lại. Nhìn chung là hay và sống động. Nhưng cái hay của Coraline không phải kiểu ấn tượng sau một lần gặp mặt. Thay vào đó, mỗi lần xem phim là một lần người xem tìm thấy một suy tưởng mới. Và suy tưởng ngày hôm nay đến từ đám côn trùng mà gần như không ai để ý đến nếu chỉ xem phim một lần.
Không chỉ là màn giằng co sinh tử trên mạng nhện, Coraline còn xây dựng một phản diện mang nguyên dạng nhền nhện, một căn phòng nơi ruồi bọ đóng vai trò như nội thất, hay đến cả phương tiện di chuyển của gia đình Jones cũng thuộc dòng xe hơi con bọ iconic một thời của Volkswagen. Và nếu chỉ nghĩ những chi tiết đó ngẫu nhiên thì hãy nhớ chúng ta đang xem một bộ phim stop-motion. Mọi thứ cậu thấy trong phim đều vô cùng kỳ công — và nếu chỉ xuất hiện cho có thì các nhà sản xuất có nhiều lựa chọn dễ nuốt hơn là một giống loài nhiều chân với kết cấu cơ thể phức tạp. Vậy đám bọ đóng vai trò gì trong cốt truyện Coraline?
Chuồn Chuồn — Lời Cảnh Báo Ngay Trên Giường Ngủ Của Coraline
Dải băng chuồn chuồn quanh giường Coraline — lời cảnh báo nằm ngay nơi giấc ngủ bắt đầu, mà không ai nhận ra.
Con chuồn chuồn xuất hiện xuyên suốt cạnh Coraline thông qua chiếc kẹp tóc và dải băng trang trí quanh giường ngủ của cô bé. Ở Việt Nam thì người lớn hay đùa kiểu chuồn chuồn cắn rốn biết bơi. Thế nhưng loài vật này lại đi kèm với một lời doạ nạt đối với trẻ con phương Tây. Ở châu Âu, chuồn chuồn thường bị gắn liền với điềm gở và được gọi với những cái tên xui rủi như ear cutter hay horse-stinger. Nhưng phổ biến nhất chính là devil’s darning needle — kim may của quỷ. Vết cắn của chúng sẽ khiến miệng của những đứa trẻ hư bị vá lại. Hay trong tiếng Nauy, chuồn chuồn được gọi là Odonata, có nghĩa là kẻ chọc mắt.
Và trùng hợp làm sao, kim khâu lại chính là vũ khí giúp Other Mother tước đoạt con mắt của những đứa trẻ đi lạc hay dùng chúng để may những con búp bê hình nhân. Việc trang trí một dải băng chuồn chuồn quanh giường của Coraline là một ẩn ý khá hay ho. Chúng ta đều biết những giấc ngủ chính là bước trung chuyển giúp cô bé đến Other World. Chuồn chuồn hiện diện giống như một lời cảnh báo vu vơ về những sinh vật tưởng chừng như vô hại ở thực tại, nhưng lại là mồi nhử ở một thế giới song song. Thứ đang trang trí giường ngủ của cô bé cũng chính là hiện thân của mối nguy mà cô bé chưa nhận ra.
Bọ Ngựa — Người Bạn Của Vườn Tược Hay Công Cụ Của Kẻ Ác
Ngay bên cạnh giường của Coraline, chúng ta có một chiếc giá đỡ khung ảnh hình bọ ngựa. Giống như lũ chuồn chuồn, con bọ ngựa cũng có một phiên bản phản diện ở Other World, đóng vai trò như tay săn mồi truy đuổi nữ chính của chúng ta. Trong tự nhiên, sinh vật này là một giống bọ săn mồi — nhưng lại là loài côn trùng có ích cho con người khi thức ăn của chúng thường là các giống sâu bệnh gây hại cho mùa màng như bọ xít hay châu chấu. Thậm chí bọ ngựa còn được sử dụng như một loài thiên địch giúp con người cân bằng môi trường trồng trọt. Và quả thực ở Other World, bọ ngựa xuất hiện như một cỗ máy làm vườn hữu ích được Other Father sử dụng.
Nhưng đó là khi Other World còn nhiệm màu. Tới lúc sự tình vỡ lở và Coraline tìm cách bỏ trốn, con bọ ngựa lại hoá vũ khí chết chóc săn đuổi cô bé. Nếu chỉ dừng ở đó thì sự xuất hiện này vẫn còn tương đối bình thường. Điều đặc biệt ở đây nằm ở người điều khiển con bọ ngựa — chính là Other Father.
Trong thế giới tự nhiên, bọ ngựa là loài bị chi phối trực tiếp bởi con cái. Kết thúc quá trình giao phối, con đực sẽ bị bạn tình của mình xực mất đầu và cắn xé đến chết. Nhưng đứng trước mối đe doạ tồn vong, chúng lại không phản kháng mà chấp nhận cái chết như một phần bản năng sinh sản. Other Father bị gắn với con bọ ngựa như một quân cờ thụ động bị bóp méo bản ngã để phục vụ cho cái ác. Phim cho chúng ta thấy rõ Other Father không hề có chủ ý làm hại Coraline, thậm chí còn phát tín hiệu cảnh báo cô bé. Thế nhưng dưới sự điều khiển của Beldam, ông trở thành công cụ săn đuổi của mụ. Cũng giống như con bọ ngựa, bản chất là một người bạn của vườn tược, nhưng khi bị đưa vào Other World lại hoá thành kẻ ác.
Gián Và Bọ Cánh Cứng — Nội Thất Sống Động Trong Căn Phòng Của Beldam
Đến với căn phòng lò sưởi ở Other World. Khi Beldam ngự trị tại đây, bàn ghế, đèn đóm, giấy dán tường hay đến cả khay sô cô la mụ ăn đều mang hình hài của gián và bọ cánh cứng. Mặc dù rải rác quanh phòng nhưng đám bọ này lại gần như vô tri, chẳng có tác dụng gì ngoài nhiệm vụ chặn cửa và làm đồ nội thất.
Thì trong cuộc sống thường ngày của chúng ta cũng vậy — gián và bọ cánh cứng ở khắp mọi ngõ ngách, lẩn khuất ở khắp nơi như một phần của ngôi nhà. Tuy rất khó chịu nhưng hoàn toàn vô hại. Có chăng chỉ là nhìn chúng quá gớm thôi. Việc Beldam tận dụng gián và bọ cánh cứng để làm đồ nội thất lật ngược lại hành vi của hai loài bọ này và cách chúng ta nhìn nhận chúng. Gián và bọ cánh cứng vẫn luôn ở ngay bên cạnh chúng ta, chỉ là chúng ta không thấy mà thôi. Giống như những món đồ nội thất, con người một khi đã sở hữu thì gần như chẳng bao giờ để ý đến. Nhưng dưới sofa, bàn trà hay lò sưởi thì ở khắp nơi một cách bền vững như sức sống dai dẳng của lũ gián và bọ cánh cứng.
Hay phân cảnh Beldam ăn con bọ cánh cứng phủ sô cô la — các nhà hoạt hoạ đã mô phỏng texture nhân chảy giống như caramel. Biết là hơi gớm, nhưng theo Entomophagy thì bọ cánh cứng là loài côn trùng có thể dùng làm thức ăn, kết cấu và hương vị của chúng cũng tương tự như một viên kẹo caramel cháy phủ sô cô la. Đấy là google nói thế chứ chúng tớ chưa dám thử đâu nhé.
Nhện — Kẻ Thống Trị Và Nỗi Sợ Sâu Nhất Của Coraline
OK làm sao mà bỏ qua trùm cuối được. Dù cũng không phải lần đầu tiên nguyên mẫu này xuất hiện trong điện ảnh, nhưng chắc chắn Beldam là một trong những nhân vật vận dụng đa sắc thái nhất. Trong văn hoá đại chúng, nhện thường mang âm hưởng đen tối, suy tàn và quỷ quyệt — không khác với những gì chúng ta cảm nhận được từ phim là bao. Coraline đã sử dụng hình mẫu con nhện như bản chất cốt lõi của phản diện chính Other Mother.
Hoặc nếu từng đọc qua những nghiên cứu tâm lý học giấc mơ của Sigmund Freud, cậu sẽ biết sự xuất hiện của nhện trong giấc chiêm bao có sự tương thích với mommy issues, được Freud gọi là mẹ nuốt chửng đứa con — đại ý là mối quan hệ gia đình toxic khi người mẹ sử dụng sự lệ thuộc để kiểm soát con cái. Và Beldam xuất hiện trong giấc mơ của Coraline cũng vậy. Mục tiêu của ả là bắt giữ và thao túng cô bé. Không chỉ có Coraline, dường như toàn bộ Other World đều chịu chi phối dưới sự thống trị của Beldam — như Other Father, Other Wybie hay con bọ ngựa kể trên, các nhân vật đều mang trên mặt một cặp cúc áo thay cho đôi mắt, bằng chứng cho sự khống chế của mụ.
Nhưng W2W nghĩ con nhện trong phim không hẳn chỉ là đại diện cho mối quan hệ bị chiếm hữu giữa phụ huynh và con cái. Thay vào đó, nó xoáy sâu vào sự chênh lệch quyền lực giữa người với người. Có điều gì đó ở đám côn trùng trong Other World cho thấy chúng bị buộc phải phục tùng Beldam. Chúng ta đều biết nhện là loài ăn thịt — thay vì sống ký sinh, ăn xác hay thực vật thì nhện lại giăng tơ để bẫy và ăn những loài côn trùng nhỏ hơn. Thậm chí một vài giống nhện còn được ban cho tuyến nọc độc để nâng cao bản năng săn mồi. Trong cảnh may hình nhân ở đầu phim, có một đoạn Beldam đã đổ cát độc dược trước khi nhồi bông cho búp bê — đây chính là lời ám thị cho bước đầu săn mồi của mụ. Giống như ba đứa trẻ mất tích trước đó, Coraline là một trong những con mồi của Beldam.
Trong khi bà Mel đôi khi thờ ơ và bỏ bê con cái, tình cảm bà dành cho Coraline là thật. Cho dù không đồng ý nhưng ngay khi có điều kiện, Mel vẫn mua cho con gái đôi găng tay cô bé thích. Đôi khi guồng quay cuộc sống cuốn những bậc phụ huynh xa rời con cái — mà trẻ con thì không phải lúc nào cũng hiểu được điều đó. Beldam thì hiểu. Mụ biến sự thiếu thốn tình cảm và khao khát sự chú ý thành điểm chạm để lôi kéo Coraline tới Other World. Ả luôn tình cảm, quan tâm và yêu thương cô bé — nhưng thực chất thứ duy nhất mụ hướng đến là linh hồn của cô bé. Lớp mạng nhện vô hình chung trở thành tấm lưới ràng buộc những con côn trùng nhỏ, kìm hãm chúng dưới cơ chế thống trị của Beldam.
Ở một khía cạnh nào đó, giả thuyết côn trùng trong Coraline còn cho thấy đây là một bộ phim về tính kiểm soát. Nó đề cập đến cách con người vẫn có thể sở hữu thú cưng ở thế giới bên kia, cách guồng quay công việc chi phối bố Coraline, cách con người thống trị động vật thông qua gánh xiếc chuột của ông Bobinsky và chuyến săn ốc sên của Wybie, hay chính cách con người kiểm soát lẫn nhau trong một gia đình. Giống như thế giới của những con người, côn trùng dù nhỏ bé đến đâu vẫn luôn tồn tại một hệ thống quyền lực — ở đó tồn tại quyền thống trị và áp lực bị thống trị. Một tổ kiến luôn có một con kiến chúa, bướm viceroy ngụy trang thành bướm monarch để tránh kẻ săn mồi.
Và có một fact thú vị là trong nguyên tác tiểu thuyết, nhân vật Coraline có một nỗi sợ lớn với nhện, kiểu như bị ám ảnh thật sự. Nhưng bản phim có vẻ đã cố tình lược bỏ yếu tố này. Thậm chí trong một đoạn deleted scene, Coraline đã bắt một con nhện bằng tay không và quăng nó vào cốc cafe của mẹ — cái cảnh đó vừa buồn cười vừa nói lên nhiều thứ về tính cách của cô bé. Nên nếu xét ngọn ngành cốt truyện thì con nhện còn là đại diện cho nỗi sợ và điểm yếu của nhân vật chính. Hành động chiến đấu chống lại con nhện Beldam chính là đánh bại nỗi sợ cá nhân của Coraline — và cuối cùng, phần thắng đã thuộc về cô bé.
Coraline Và Kỹ Thuật Show, Don’t Tell Của Điện Ảnh
Với fan phim, W2W tin giá trị của một tác phẩm phải xuất phát từ giá trị thụ cảm nó mang lại. Biên kịch không cần phải mang hết mọi ý niệm lên màn ảnh. Nhưng nếu một kịch bản chỉ làm nhiệm vụ kể chuyện thì mọi thứ nó phơi bày đều thừa thãi. Coraline đã thể hiện rõ technique thuần tuý và đặc thù nhất của điện ảnh: show, don’t tell.
Mỗi tiểu tiết, dù nhỏ đến đâu cũng phải bổ trợ cho tinh thần của tác phẩm, ngay cả khi người xem không để tâm đến nó. Từ chiếc kẹp tóc chuồn chuồn, giá ảnh bọ ngựa, đến đám gián làm nội thất và Beldam hình nhện — không có chi tiết nào trong Coraline tồn tại vô nghĩa. Tất cả đều đang kể một câu chuyện song song với những gì hiện ra trên màn hình. Và đó chính là lý do gần hai thập kỷ trôi qua, Coraline vẫn là bộ phim A-tier trong dòng chảy hoạt hoạ hiện đại.
Còn các cậu thì sao, có theory hay ho nào về bộ phim này mà muốn chia sẻ không? Đừng ngại để lại bình luận cho W2W biết với nha. Cảm ơn cậu đã dành thời gian cho bài viết này. W2W out!
Discussion about this post