Nếu bạn từng có một tuổi thơ mà tối tối bật VTV lên xem cùng bố mẹ, vừa gặm miếng dưa hấu vừa đoán xem thằng nào là trùm cuối, thì gần như chắc chắn bạn đã từng va vào cái tên Cảnh sát hình sự. Một thương hiệu truyền hình mà chỉ cần nghe nhạc dạo lên là đã thấy cả bầu trời ký ức ùa về.
Những ông cảnh sát chạy xe cub cà tàng, những cuộc truy đuổi tội phạm không cần cháy nổ hoành tráng nhưng vẫn khiến người xem nín thở. Và đặc biệt là thứ nhạc phim mang dáng dấp sử thi, vang lên là thấy mùi nghiêm túc, mùi chính luận, mùi của một thời truyền hình quốc dân.
Bài viết này không nhằm mổ xẻ học thuật hay soi từng cú máy. Đây là một hành trình tua lại toàn bộ dòng thời gian của loạt phim Cảnh sát hình sự, theo đúng tinh thần điểm mặt gọi tên, vừa xem vừa nhớ, vừa kể vừa hoài niệm.
Giai đoạn khởi đầu – Những viên gạch đầu tiên
Ngược dòng cái chết và phần mở màn
Nếu phải chọn ra điểm khởi đầu cho cả vũ trụ Cảnh sát hình sự, thì Ngược dòng cái chết chính là viên gạch đầu tiên. Phim chỉ có ba tập, nội dung xoay quanh bức tử và những mâu thuẫn nội bộ trong một công ty, nhưng lại mang chất đời rất rõ.
Cách kể chuyện gọn, không màu mè, bối cảnh mộc mạc nhưng hợp lý. Xem lại bây giờ vẫn thấy đúng chất hình sự Việt Nam thời đầu, không cố gồng lên cho to tát, mà tập trung vào con người và vụ việc.
Nước mắt của mẹ và cảm xúc giang hồ
Sau phần mở màn, Nước mắt của mẹ đánh dấu việc Cảnh sát hình sự bắt đầu lên số. Những cái tên như Triệu, Quất hay Bắc Đại Bàng bước ra màn ảnh với hình ảnh giang hồ rất đời.
Phim không chỉ kể chuyện phá án mà còn đào sâu vào đời sống tình cảm của những kẻ bên lề xã hội. Cảnh Bắc Đại Bàng về nhà, quỳ xuống ôm mẹ mà khóc là một trong những khoảnh khắc để đời của cả loạt phim.
Đây là giai đoạn mà Cảnh sát hình sự cho thấy tham vọng kể chuyện con người chứ không chỉ là tội phạm.
Truy đuổi tội phạm và Cái chết con thiên nga
Truy đuổi tội phạm tiếp tục khai thác các vụ án giết người, lừa đảo và bắt cóc. Bối cảnh nghèo nàn, đường sá xấu, xe máy cũ, nhưng chính điều đó lại tạo cảm giác chân thật.
Tiếp nối là Cái chết con thiên nga, với cái tên dễ khiến người ta nhầm sang phim tâm lý. Nhưng thực chất đây là một vụ án giết người phức tạp, được kể bằng nhịp phim chậm rãi, tập trung vào điều tra và suy luận.
Hoàn thiện phần đầu – Khi đội hình huyền thoại khép lại
Các phần như Kẻ giả danh, Bí mật hồ hang rắn, Hãy về với em và Từ đen đến trắng đã khép lại giai đoạn đầu của Cảnh sát hình sự. Đây là thời kỳ bộ tứ trung tá Khắc Trường, đại úy Minh, trung úy Chiến và trung úy Hiền gắn bó xuyên suốt.
Khoảnh khắc trung úy Chiến hy sinh trong Từ đen đến trắng vẫn là một trong những phân đoạn gây ám ảnh nhất. Sau phần này, Cảnh sát hình sự chính thức bước vào giai đoạn làm mới với Chuyên án thường nhật.
Giai đoạn 2002 đến 2005 – Đời thường và hành động
Chuyên án thường nhật
Chuyên án thường nhật giống như món khai vị nhẹ nhàng nhưng gây nghiện. Mỗi tập là một vụ án nhỏ, phản ánh những vấn đề rất đời, rất gần với thực tế công việc của lực lượng công an.
Xem không cần căng não, nhưng lại dễ cuốn.
Cảnh sát đặc nhiệm và Cổ cồn trắng
Cảnh sát đặc nhiệm đẩy mạnh yếu tố hành động, đột kích và giải cứu con tin. Dù không hoành tráng, phim vẫn tạo được cảm giác liều lĩnh và khí phách.
Cổ cồn trắng là điểm sáng lớn của giai đoạn này. Lấy cảm hứng từ vụ án Năm Cam, phim đi sâu vào đấu trí hơn là hành động. Nhân vật Tường được xây dựng như một công an điều tra mẫu mực, bình tĩnh và sắc sảo.
Giai đoạn 2005 đến 2008 – Chạy án và đỉnh cao chính luận
Giai đoạn này chứng kiến sự chững lại của thương hiệu, nhưng lại sản sinh ra hai phần phim được xem là huyền thoại: Chạy án và Chạy án 2.
Nhân vật Cao Thanh Lâm trở thành biểu tượng cho kiểu bi kịch gia đình quyền lực. Một người con được nuông chiều, trượt dài trong sai lầm, kéo theo sự sụp đổ của cả một gia đình tưởng như mẫu mực.
Chạy án không chỉ là phim hình sự, mà là bức tranh về quyền lực, sự tha hóa và cái giá của việc sống dựa vào danh nghĩa.
Giai đoạn 2010 đến 2017 – Thoái trào và sự trở lại ngoạn mục
Nửa đầu thập niên 2010 là thời kỳ Cảnh sát hình sự dần mờ nhạt. Nhiều phim ra mắt nhưng không để lại nhiều dấu ấn.
Cho đến khi Người Phán Xử xuất hiện.
Người Phán Xử và hào quang trở lại
Người Phán Xử mang vibe mafia rất rõ. Nhân vật Phan Quân là một trong những vai diễn để đời của truyền hình Việt. Quyền lực, lạnh lùng, nhưng đầy mâu thuẫn nội tâm.
Phim thành công nhờ kịch bản chặt, nhân vật mạnh và những cuộc đấu trí căng như dây đàn. Đây là thời điểm Cảnh sát hình sự tìm lại được sự yêu mến của khán giả.
Giai đoạn 2019 đến nay – Đa dạng và hiện đại
Mê Cung – Khi phá án gắn liền với quá khứ
Mê Cung là bộ phim mở màn cho giai đoạn mới của Cảnh sát hình sự. Phim bắt đầu bằng một vụ án tưởng như đã rõ ràng, hung thủ bị bắt nhanh chóng, chứng cứ đầy đủ. Nhưng càng điều tra, các manh mối càng cho thấy đây chỉ là bề nổi.
Điểm mạnh của Mê Cung nằm ở việc kết nối vụ án hiện tại với quá khứ của người điều tra. Càng đi sâu, câu chuyện càng chuyển từ phá án sang hành trình đối diện với những ký ức bị chôn vùi. Không khí phim nặng nề, u tối, nhịp kể chậm nhưng đủ căng để giữ người xem theo sát đến cuối.
Hồ Sơ Cá Sấu – Phá án không còn là trung tâm duy nhất
Hồ Sơ Cá Sấu đánh dấu một bước chuyển rõ rệt trong cách kể chuyện. Phim không còn đặt phá án làm trọng tâm tuyệt đối, mà mở rộng sang đời sống cá nhân của từng nhân vật.
Các mối quan hệ gia đình, đồng nghiệp, quá khứ và bí mật cá nhân được đan xen liên tục. Chính những điều tưởng như rất đời thường ấy lại là thứ khiến vụ án trở nên phức tạp. Hồ Sơ Cá Sấu là kiểu phim mà nếu lơ đãng vài phút, người xem rất dễ bị trượt khỏi mạch câu chuyện.
Mặt Nạ Gương – Khi gia đình cũng là hiện trường
Mặt Nạ Gương tiếp tục đào sâu vào yếu tố tâm lý, nhưng lần này là trong phạm vi gia đình. Nhân vật chính vừa là người phá án, vừa là người bị cuốn vào chính những bí mật của gia đình mình.
Phim đặt ra câu hỏi về niềm tin, sự thật và những chiếc mặt nạ mà con người đeo lên ngay cả với người thân. Các vụ án trong phim không chỉ là chuyện đúng sai, mà còn là hệ quả của những tổn thương kéo dài nhiều năm không được nói ra.
Bão Ngầm – Cuộc chiến lớn và những giằng xé bên trong
Bão Ngầm mở rộng quy mô của dòng phim hình sự với các đường dây ma túy xuyên quốc gia. Phim có nhiều cảnh truy bắt, theo dõi và đấu trí căng thẳng, nhưng điểm đáng chú ý lại nằm ở mảng nội tâm.
Các chiến sĩ trong phim không chỉ đối đầu với tội phạm, mà còn phải đối mặt với chính mình. Những lựa chọn giữa nhiệm vụ và lợi ích cá nhân, giữa trung thực và cám dỗ, được đặt ra liên tục, khiến cuộc chiến trong phim diễn ra trên nhiều tầng lớp.
Biệt Dược Đen và Độc Đạo – Tội phạm trong thế giới mới
Biệt Dược Đen khai thác thế giới nhà giàu, nơi quyền lực và tiền bạc che giấu những tội ác tinh vi. Phim không xây dựng tội phạm theo kiểu đơn giản, mà đặt họ trong mạng lưới quan hệ chằng chịt, nơi quá khứ và hiện tại liên tục va chạm.
Độc Đạo lại kể câu chuyện về giang hồ thế hệ mới, nơi các mối quan hệ không còn phân định rạch ròi giữa thiện và ác. Nhân vật chính bị cuốn vào vòng xoáy trả thù và tìm kiếm sự thật, trong khi bản thân lại đang nằm trong tầm ngắm của lực lượng công an.
Lằn Ranh – Khi đúng sai không còn rạch ròi
Lằn Ranh là bước tiến mới khi dòng phim hình sự chạm trực diện vào các vấn đề nóng như tham nhũng, lợi ích nhóm và sự tha hóa quyền lực. Phim đặt bối cảnh vào những thời điểm nhạy cảm, nơi mỗi quyết định đều kéo theo hệ quả lớn.
Điểm đáng chú ý của Lằn Ranh không nằm ở các vụ án riêng lẻ, mà ở việc đặt nhân vật trước những lựa chọn đạo đức khó khăn. Ranh giới giữa đúng và sai trở nên mong manh, và không phải lúc nào người làm đúng cũng là người chiến thắng.
Kết
Từ những vụ án nhỏ cuối thập niên 90 cho tới các đại chuyên án xuyên quốc gia ngày nay, Cảnh sát hình sự đã đi một hành trình rất dài. Có lúc thăng, có lúc trầm, nhưng vẫn là một phần ký ức không thể thiếu của nhiều thế hệ khán giả Việt.
Nếu bạn từng lớn lên cùng loạt phim này, hy vọng bài viết đã giúp bạn tua lại một đoạn ký ức quen thuộc.
Discussion about this post