AI trong hoạt hình: Giải mã tranh luận về quyền sáng tạo

AI trong hoạt hình đặt ra câu hỏi lớn hơn chuyện một hình ảnh có đẹp hay không. Dữ liệu đến từ đâu, nghệ sĩ được quyết định gì và lợi ích thuộc về ai? Chúng giúp giải thích vì sao công nghệ tiết kiệm thời gian vẫn có thể gây phản ứng. Muốn đánh giá công bằng, cần nhìn vào cách sử dụng cụ thể và những người chịu ảnh hưởng.

Không phải mọi công cụ AI trong hoạt hình đều giống nhau

Một công cụ tự động hóa không đại diện cho mọi ứng dụng AI trong hoạt hình. Cần biết hệ thống làm gì, học từ nguồn nào và được kiểm soát ra sao. Nhãn “có AI” chưa giải thích được những yếu tố đó. Tương tự, một quy trình thành công không thể chứng minh mọi cách triển khai khác đều phù hợp. Cần đối chiếu vai trò của công cụ trong sản xuất, thay vì chỉ nhìn thành phẩm.

Spider-Verse đã sử dụng machine learning như thế nào?

Sony Pictures Imageworks giới thiệu một hệ thống machine learning trong Spider-Man: Into the Spider-Verse. Nó tự động hóa chuyển động của một số đường nét. Nghệ sĩ tạo và điều chỉnh nét vẽ. Hệ thống cải thiện khả năng dự đoán cho khung hình tiếp theo. Theo hãng, công đoạn này giúp tiết kiệm thời gian để họa sĩ tập trung vào diễn xuất nhân vật. Đây là ví dụ về AI trong hoạt hình thực hiện nhiệm vụ do nghệ sĩ định hướng.

Không thể từ đó đánh đồng hệ thống với mọi mô hình tạo ảnh hoặc video hiện nay. Điểm đáng học hỏi nằm ở sự kết nối giữa công nghệ và lựa chọn mỹ thuật. Công cụ phục vụ phong cách bộ phim, còn nghệ sĩ tiếp tục điều chỉnh kết quả. Bài phân tích về hướng đi hoạt hình của Sony trên W2W bổ sung bối cảnh cho lựa chọn ấy.

Tranh luận bắt đầu từ dữ liệu và sự đồng thuận

Tranh luận về AI trong hoạt hình trở nên cụ thể hơn khi đặt câu hỏi về nguồn dữ liệu. Người sáng tạo có biết tác phẩm được dùng vào việc gì? Phạm vi sử dụng đã được thỏa thuận thế nào? Những thông tin này quan trọng khi đánh giá sự đồng thuận và cách đối xử với nghệ sĩ. Thiếu thông tin dữ liệu, lời hứa năng suất khó giải đáp hết lo ngại của người làm nghề.

Với AI trong hoạt hình, cần tách nhãn “nguồn mở” khỏi câu hỏi về quyền sử dụng dữ liệu. Chỉ một nhãn công nghệ không cho biết mọi tác phẩm huấn luyện đã được cấp phép hay chưa. Bởi vậy, không thể kết luận mọi hệ thống đều lấy dữ liệu trái phép hoặc đều hợp lệ. Bài viết này đề xuất xem xét thông tin của từng công cụ và từng dự án. Cáo buộc cụ thể phải đi kèm bằng chứng cụ thể.

Ai giữ quyền quyết định trong quá trình sáng tạo?

Quyền sáng tạo còn nằm ở khả năng lựa chọn, sửa đổi và từ chối kết quả. Nghệ sĩ tham gia quy trình AI trong hoạt hình chưa đồng nghĩa họ có đầy đủ quyền quyết định. Họ có thực quyền duyệt hình ảnh hay chỉ sửa lỗi cho phương án đã được quyết định? Thời gian tiết kiệm có dành cho diễn xuất, nhịp kể và nghiên cứu văn hóa? Đó là những tiêu chí để đánh giá công nghệ đang hỗ trợ người làm nghề đến đâu.

Quy trình ứng dụng AI trong hoạt hình cần xác định người chịu trách nhiệm về lựa chọn mỹ thuật. Với chi tiết văn hóa hoặc lịch sử, người phụ trách cần kiểm tra căn cứ và ngữ cảnh. Hình ảnh trông hợp lý chưa chắc đã truyền đạt đúng ý nghĩa. Đây là trách nhiệm biên tập và thiết kế, dù công cụ sử dụng là gì. Giảm thao tác kỹ thuật sẽ hữu ích hơn khi tạo thêm thời gian cho những quyết định chuyên môn.

Quyền lợi lao động không chỉ là nỗi sợ công nghệ

Các thỏa thuận lao động cho thấy tranh luận không chỉ xoay quanh sở thích thẩm mỹ. Hướng dẫn thỏa thuận WGA năm 2023 quy định hãng không được ép biên kịch dùng AI. Điều khoản áp dụng với công việc thuộc phạm vi thỏa thuận. Biên kịch có thể lựa chọn sử dụng khi hãng đồng ý. Không nên diễn giải điều khoản này thành lệnh cấm AI áp dụng cho toàn ngành. Nó cho thấy quyền quyết định của người lao động có thể được xác lập bằng điều khoản cụ thể.

The Animation Guild cũng lập nhóm nghiên cứu tác động của AI và tự động hóa trong hoạt hình. Nhóm xem xét kỹ thuật, đạo đức và cách bảo vệ thành viên trước ảnh hưởng tiêu cực. Với AI trong hoạt hình, câu hỏi lao động vì vậy cần được đặt cạnh câu hỏi năng suất. Ai được đào tạo, ai phải sửa kết quả và khối lượng công việc được tính thế nào? Đây là những vấn đề cần được trao đổi trước khi thay đổi quy trình.

Đánh giá một dự án dùng AI qua những thông tin nào?

Đánh giá AI trong hoạt hình cần xét dữ liệu, quyền quyết định và quyền lợi lao động. Một sản phẩm đẹp không tự chứng minh quy trình công bằng. Công cụ mới cũng không tự phủ nhận sáng tạo. Nhà sản xuất cần giải thích cách triển khai, còn phê bình cần chỉ rõ vấn đề và bằng chứng. Cần cân nhắc điều công nghệ giúp con người làm tốt hơn, cùng cái giá thực tế của thay đổi.