Nhắc đến trilogy Kungfu Panda của DreamWorks, chúng ta không thể không nhắc đến những kẻ phản diện của loạt phim này. Bởi lẽ những nhân vật phản diện ấy không chỉ là một nửa làm nên sức hấp dẫn của bộ phim, mà còn là nơi gửi gắm những bài học, những triết lý sâu sắc mà tác phẩm muốn truyền tải.
Nhưng nếu đặt ba kẻ phản diện lên bàn cân, thì Kai của phần ba lại có phần lép vế hơn hẳn, cả về câu chuyện lẫn nội dung truyền tải. Vì sao một nhân vật sở hữu sức mạnh đáng sợ nhất trong cả ba phần phim lại trở thành kẻ bị dìm hàng nhiều nhất? Hôm nay hãy cùng tìm hiểu nhé.
Kai sở hữu sức mạnh vượt trội hơn hẳn hai phản diện tiền nhiệm, nhưng lại thiếu đi chiều sâu cảm xúc cần thiết.
Khi phản diện ít tiếng nói
Điều đầu tiên cần nhắc đến chính là sự thay đổi trong hình thức và cách kể chuyện của Kungfu Panda 3. So với hai phần trước, sức mạnh và mối nguy hiểm mà Kai mang lại lớn hơn rất nhiều, nhưng bầu không khí đáng sợ mà hắn tạo ra lại không thể sánh bằng hai kẻ tiền nhiệm. Đây không hẳn là lỗi của bản thân nhân vật, mà nằm ở cách các nhà làm phim lựa chọn phát triển câu chuyện.
Năm 2008, khi Kungfu Panda ra mắt, bộ phim ghi điểm trong lòng khán giả, đặc biệt là trẻ em và các bậc phụ huynh, nhờ sự tươi sáng, hài hước và tràn đầy niềm vui. Nhìn lại sau này, ta hoàn toàn có thể xem đây là một kiệt tác hoạt hình chứa đựng nhiều giá trị triết lý gia đình lẫn triết học Á Đông, nhưng về bản chất, Kungfu Panda phần một vẫn là một tác phẩm giải trí vui vẻ, với những màn võ thuật sáng tạo tri ân điện ảnh võ thuật Trung Hoa.
Điều này bắt đầu thay đổi ở phần hai, khi bộ phim mở màn bằng một phân cảnh diệt chủng tàn bạo và đen tối. Xuyên suốt phần phim này, khán giả không chỉ chứng kiến cơn khủng hoảng danh tính của Po, mà còn cảm nhận được sự tàn ác của Shen cùng cuộc đấu tranh nội tâm giữa hai nhân vật, khi cả hai phải học cách vượt qua nỗi đau mất gia đình để chấp nhận thực tại. Phim vẫn thành công về doanh thu, đủ để có phần ba, nhưng ai cũng nhận ra rằng chất liệu và cách kể chuyện của phần hai đã quá đen tối cho một bộ phim gia đình vốn nổi tiếng nhờ hình ảnh chú gấu trúc học võ được lồng tiếng bởi một danh hài.
Vì vậy, việc tiết chế các yếu tố đen tối, chuyển hướng sang lối kể chuyện hài hước, nhẹ nhàng và dễ tiếp cận hơn là điều cần thiết cho phần ba. Nhưng khi tiết chế những yếu tố trưởng thành và sâu sắc, nhân vật phản diện của bộ phim cũng vô tình mất đi sức nặng vốn có.
Bên cạnh đó, phim còn phải cân bằng giữa hai tuyến truyện quan trọng, đó là câu chuyện riêng của Kai và hành trình Po đi tìm cội nguồn của mình. Ở hai phần phim trước, câu chuyện của các phản diện luôn gắn bó mật thiết với những nhân vật chính, được kể không chỉ từ góc nhìn người ngoài mà còn từ chính góc nhìn đáng trách nhưng cũng đáng thương của kẻ phản diện.
Ở phần ba, góc nhìn của Kai lại ít ỏi đến đáng tiếc. Ta chỉ biết qua lời kể của Oogway rằng Kai từng là một tướng lĩnh xuất sắc ngoài chiến trường, một người đồng đội, người anh em không ngại gian khó để bảo vệ và cứu sống bạn bè. Nhưng dù từng là người luôn sống vì tình anh em, Kai vẫn không phải một người tốt, bởi hắn luôn bị lòng tham dẫn dắt, giống như những kẻ phản diện trước đó.
Tuy nhiên, khi được kể lại câu chuyện từ chính góc nhìn của mình, Kai cũng chỉ nhấn mạnh rằng Oogway mới là kẻ phản bội tình bạn giữa hai người, mà không hề nói thêm về lý do khiến hắn thay đổi hay những cảm xúc đã đẩy hắn vào con đường phản diện.
Nhìn lại hai phản diện trước, Tai Lung và Shen đều ít nhiều có một nhân vật ngang hàng để bày tỏ nỗi niềm. Với Tai Lung, đó là Shifu, người chứng kiến hắn vụn vỡ ra sao khi bao năm cố gắng không được ghi nhận, để rồi lòng kiêu hãnh hoá thành thù hận. Với Shen, đó là Dương Bà Bà, người thấu hiểu nỗi đau khi hắn bị cha mẹ ghét bỏ và hiểu lầm, đến mức chỉ còn biết bám vào những ảo tưởng sai lệch mà hắn nghĩ là do song thân áp đặt.
Còn Kai thì không có ai cả. Người duy nhất hắn có thể giãi bày đã hoá thành một viên mã não, và bản thân hắn cũng quá tự cao để tìm một ai đó ngang hàng, đủ sức lắng nghe những suy nghĩ và cảm xúc sâu kín của mình.
Chính vì thế, dù cả ba phản diện của Kungfu Panda đều bị lòng tham chi phối, chỉ có hai kẻ đầu tiên còn giữ lại chút nghi hoặc trong lòng, cùng động lực đủ rõ ràng để khán giả có thể đặt lên bàn cân so sánh với Po. Riêng Kai, ngoài lòng tham và cảm xúc vụn vỡ vì bị phản bội, ta gần như không thấy được lý do nào cho sự tha hoá của hắn ngay từ đầu.
Song song với tuyến truyện của Kai là hành trình Po đi tìm cội nguồn. Như đã nói, phần ba muốn tập trung vào bầu không khí vui tươi, nhẹ nhàng hơn là những triết lý có thể làm trùng xuống tâm trạng chung của bộ phim. Nhưng chính vì dồn quá nhiều thời lượng cho hành trình tìm về nguồn cội, mạch truyện của Kai gần như không có khoảng nghỉ, không có cơ hội để nhân vật này bộc bạch như cách Tai Lung trách móc Shifu, hay như cách Shen tự thoại với chính mình.
Ta cũng không thấy được sự đối lập rõ ràng trong hành trình điều khiển khí giữa Po và Kai, như cách hai phản diện cũ đi từ một kẻ từng bị tổn thương đến việc muốn làm tổn thương người khác.
Với cách kể chuyện như vậy, Kai hiện lên như một kẻ phản diện nguy hiểm, mạnh mẽ, thừa sức xử lý mọi chướng ngại như cách Tai Lung và Shen từng làm, nhưng lại thiếu một động lực tha hoá đủ thuyết phục, cũng như sự đối chiếu cân xứng giữa hắn và Po, đơn giản vì bộ phim không có đủ thời lượng, và cũng hạn chế trong việc khai thác một nội dung sâu sắc, có phần đen tối hơn, vốn không quá phù hợp với khán giả nhỏ tuổi.
Kai đã có thể được khắc hoạ thế nào?
Với những gì vừa phân tích, có thể thấy Kai vốn dĩ sở hữu rất nhiều tiềm năng để trở thành kẻ phản diện xứng đáng khép lại hành trình trưởng thành của Po. Kai vốn là kỳ phùng địch thủ của Oogway, và vì Po chính là người kế thừa di sản của Oogway, việc cậu đứng ra ngăn cản Kai càng làm nổi bật vai trò chuyển giao thế hệ mà bộ phim muốn nói đến. Nhưng trước hết, Kai cần được khắc hoạ với những nét đối lập rõ ràng với Oogway, để từ đó soi chiếu ngược lại Po.
Trước tiên, hãy nhìn lại quá khứ của hai người đồng đội máu mủ này. Trong hồi ký của mình, Oogway không nói rõ thời điểm cả hai gặp nhau, nhưng có thể hiểu đó là những năm tháng chinh chiến, khi cả hai cùng tả xung hữu đột trên chiến trường. Ta không thể chắc chắn rằng liệu cả hai từng là người tốt hay từng mong muốn điều gì khác, bởi trên chiến trường, mọi thứ chỉ còn lại ranh giới giữa kẻ còn sống và kẻ đã chết. Người lính chỉ có thể nhìn cuộc đời bằng một lăng kính trắng đen, phân định địch ta để tồn tại.
Quá khứ chiến trường của Kai và Oogway hé lộ một Kai từng là người đồng đội đáng tin cậy.
Vậy mà trong một thế giới khắc nghiệt như thế, khi chứng kiến người đồng đội của mình gục ngã, tướng quân Kai đã không ngại gian khó, bế người bạn ấy đi khắp thế gian để tìm cách chữa trị. Nếu đó không phải biểu hiện rõ ràng nhất của một người tốt, thì thật khó để gọi tên điều gì khác hơn.
Điều trớ trêu là Kai có thể giữ vững bản thân giữa thời chiến, nhưng lại tha hoá ngay khi thời bình đến. Ta khó lòng biết chính xác lý do khiến hắn thay đổi, nhưng có một chi tiết ngầm hé lộ điều này, đó là sự tự tin đến mức chắc chắn rằng thế gian vẫn sẽ nhớ tên mình sau năm trăm năm. Có lẽ trong những tháng ngày trên chiến trường, Kai đã chứng kiến quá nhiều cái chết thương tâm, quá nhiều mảnh đời phù du có thể biến mất khỏi cõi đời một cách dễ dàng đến đáng sợ. Chính điều đó khiến hắn trở nên ám ảnh với sự tồn tại, với thanh danh mà mình sẽ để lại cho đời.
Và khi thời bình đến, mang theo một sức mạnh không chỉ giúp Kai trở nên mạnh mẽ hơn, mà còn có thể xoay chuyển càn khôn, chạm đến sự bất tử, Kai đã không ngần ngại nắm lấy nó.
Một chi tiết chỉ xuất hiện ở phần ba, chưa từng có ở hai phần trước, chính là khu vực tri ân các đại sư võ thuật. Chi tiết này, đi cùng khát khao được lưu danh sử sách của Kai, càng làm rõ vai trò của nhân vật này trong ý nghĩa tổng thể của bộ phim, đó là khẳng định mong muốn của mỗi con người trong việc để lại dấu ấn, khẳng định sự tồn tại của bản thân giữa vũ trụ rộng lớn và dòng thời gian vô tận.
Dù Kai tự đặt cho mình vô số danh xưng nghe qua rất ngầu, nhưng sự thật là trên hành trình khẳng định thanh danh bằng cách cướp đoạt bản thể và bản chất của người khác, hắn cũng dần đánh mất chính mình. Cuối cùng, chẳng ai thực sự nhớ Kai là một con người ra sao, người ta chỉ nhớ một thế lực xuất hiện rất nhanh rồi cũng biến mất rất nhanh mà thôi. Đúng như lời sư phụ Oogway từng nói, Kai càng tước đoạt nhiều bao nhiêu, hắn lại càng sở hữu ít bấy nhiêu.
Chúng ta là ai?
Nhìn lại cả ba phần phim Kungfu Panda, có thể thấy một câu hỏi lặp đi lặp lại xuyên suốt hành trình của Po, đó là tôi là ai. Ở phần đầu tiên, Po tự vấn về giá trị của bản thân. Ở phần hai, cậu đặt câu hỏi về nguồn gốc của mình. Và ở phần cuối, Po đối diện với câu hỏi về những giá trị mà mình được kế thừa và sẽ tiếp tục truyền lại cho người khác.
Với mỗi câu hỏi đó, bộ phim đều có một kẻ phản diện đóng vai trò đối trọng tư tưởng, giúp mở rộng thêm chiều sâu cho câu hỏi trung tâm. Vì vậy, đáng lẽ Kai phải là hiện thân đối lập với Po trong hành trình đi tìm bản ngã, chứ không đơn thuần chỉ là một thế lực nguy hiểm cần bị đánh bại.
Hành trình học khí của Po gắn liền với việc thấu hiểu bản thân, điều mà Kai chưa bao giờ làm được.
Để hiểu và sử dụng được khí, mỗi người cần hiểu rõ bản thân mình là ai, được tạo nên từ những giá trị gì, để từ đó trở thành điểm trung gian đưa nguồn năng lượng của vũ trụ, thông qua chính mình, lan toả đến vạn vật. Đó cũng chính là thông điệp mà bộ phim muốn gửi gắm.
Mỗi chúng ta chưa bao giờ là một cá thể đơn nhất hay hoàn toàn tách biệt, mà là sự kết tinh của những giá trị được truyền lại từ những người đi trước và từ những điều xung quanh mình, để rồi chính chúng ta cũng trở thành nguồn giá trị tương tự cho những người đến sau. Những giá trị ấy có thể là máu mủ, là nguồn cội, là những điều thuộc về vật chất, nhưng quan trọng hơn cả, vẫn là tổng hoà của những giá trị tinh thần.
Po có thể học cách ăn, cách ngủ, cách sống như một chú gấu trúc suốt cả cuộc đời, nhưng cậu chỉ có thể trở thành thần long đại hiệp nhờ được bố ngỗng nhận nuôi, được Oogway lựa chọn, được Shifu chỉ dạy, được các sư huynh sư tỷ yêu thương, và cuối cùng là thấu hiểu được gốc gác tổ tông của chính mình.
Đi cùng những giá trị ấy là cả điều tốt lẫn điều xấu, và cả những mảng xám có thể trở thành tốt hay xấu tuỳ vào góc nhìn của mỗi người. Thế giới vốn là tổng hoà của vô vàn điều phức tạp, nhưng cũng chính từ đó, mỗi người lại học được những cách khác nhau để làm điều đúng đắn, giống như câu nói của lão Ping, rằng đôi khi chúng ta làm những điều sai trái vì những lý do đúng đắn. Đó cũng là cách hai người bố từng nói dối Po để bảo vệ cậu, hay cách Oogway phải cắt đứt tình nghĩa cũ vì sự an nguy của muôn dân.
Kai lại hoàn toàn không thấu hiểu được những giá trị đó. Hắn tin rằng để có được thanh danh, để trở nên mạnh nhất và hoàn hảo nhất, con đường duy nhất là tước đoạt giá trị và bản ngã của người khác, xem họ như những món đồ vô tri, để rồi nuốt trọn tinh tuý của những thế hệ trước và làm lụi tàn những thế hệ sau.
Lời kết
Nhìn theo một cách khác, Kai chính là hiện thân của tư duy thời chiến, khi mỗi người buộc phải giết hoặc bị giết, khi sức mạnh chỉ được định nghĩa bằng năng lực cá nhân và khả năng thao túng chiến thuật của một kẻ độc tôn, và tất cả phải phục tùng dưới quyền một thủ lĩnh độc tài. Còn Po lại là đại diện cho những giá trị thời bình, khi mỗi người đều mang trong mình giá trị riêng biệt nhưng bình đẳng, khi tri thức được san sẻ, và mỗi cá nhân đều xứng đáng được yêu thương mà không bị phân biệt bởi ngoại hình hay dòng máu.
Vì vậy, dù Kai có vẻ là một kẻ phản diện không thể sánh bằng Tai Lung hay Shen trong cách bộ phim triển khai câu chuyện, thực chất, nhân vật này vẫn ẩn chứa những tiềm năng giá trị cho đoạn kết của trilogy Kungfu Panda, những tiềm năng mà khó có nhân vật nào khác thay thế được.
Discussion about this post