Có một câu thoại trong Look Back cứ chạy ngang đầu mình mãi không dứt, đúng vào lúc bộ phim ngắn Vùng Đau Đáu chạy đến những khung hình cuối cùng. Một nhân vật hỏi, vậy thì tại sao cậu lại vẽ, khi việc vẽ vời rõ ràng chẳng vui vẻ gì, lắm lúc còn rắc rối và mệt mỏi đến phát chán. Câu hỏi tưởng đơn giản ấy lại là thứ neo mình lại suốt cả bộ phim ngắn của NORON Studio, dưới bàn tay biên kịch kiêm đạo diễn Huỳnh Lê Trúc Quỳnh.
Vậy Vùng Đau Đáu có xứng đáng được đặt cạnh một tượng đài như Look Back hay không. Và rộng hơn, tác phẩm này nói lên điều gì về hoạt hình cùng phim ngắn Việt Nam trong thời đại bây giờ. Weirdo go, tụi mình cùng mổ xẻ nhé.
Vùng Đau Đáu, phim ngắn kết hợp người đóng và hoạt hình hiếm hoi tại Việt Nam.
Nhận xét sơ lược
Vùng Đau Đáu là phim ngắn dài mười lăm phút, xoay quanh cô bé Hải Vy trong giai đoạn thi thử tốt nghiệp trung học phổ thông, đồng thời ôn thi cho môn mỹ thuật. Vy không đạt được nguyện vọng đầu tiên của mình, và vì vướng chuyện điểm số nên bị mẹ bán sạch họa cụ, cấm luôn việc luyện vẽ. Giữa nỗi buồn tủi đó, Vy gặp lại chính mình ở phiên bản nhỏ hơn, nhớ lại cả hành trình theo đuổi mỹ thuật, rồi từ đó tự đưa ra quyết định cho con đường sắp tới của bản thân.
Điều đầu tiên đáng nói là Vùng Đau Đáu thuộc dạng phim ngắn kết hợp cả người đóng lẫn hoạt hình, một hình thức không hề hiếm ở quy mô điện ảnh lớn nhưng gần như vắng bóng trong phim ngắn và các dự án của studio nhỏ tại Việt Nam. Riêng điểm này đã đủ giúp bộ phim nổi bật giữa một thị trường phim ngắn còn khá quen thuộc với những công thức cũ.
Chính sự đầu tư về mặt hình thức ấy lại nâng đỡ cho phần nội dung vốn dĩ không quá mới. Câu chuyện về những người trẻ bị gia đình ngăn cản khi muốn theo đuổi nghệ thuật thực ra không phải điều gì xa lạ, chúng ta đã nghe đi nghe lại nhiều lần rồi. Nhưng cách Vùng Đau Đáu kể lại nó, bằng việc dùng người đóng để tái hiện bối cảnh và thời gian thực tế, còn hoạt hình để diễn tả nội tâm và ký ức của nhân vật chính, đã khiến câu chuyện quen thuộc ấy có thêm một lớp cảm xúc mới.
Đây là một ý tưởng không quá cầu kỳ, nhưng bộ phim tận dụng rất tốt góc quay để dẫn dắt, khéo léo trộn lẫn giữa bối cảnh thực và yếu tố hoạt hình, cùng nhiều đoạn kể chuyện thuần bằng hình ảnh. Phần âm nhạc của nhạc sĩ Frey Fox, người từng viết nhạc nền cho game Tai Ương, góp phần tạo nên những phân cảnh không lời nhưng đầy sức gợi. Những khung hình miêu tả sự trầm cảm của Hải Vy qua hình ảnh biển đỏ cùng mascot đen tuyền mang trái tim đỏ, hay khoảnh khắc nhân vật dần vực dậy khi đối diện với đứa trẻ bên trong chính mình, thực sự là những phân đoạn đắt giá nhất phim.
Hình ảnh ẩn dụ cho nỗi trầm cảm của Hải Vy được thể hiện qua ngôn ngữ hoạt hình đầy ám ảnh.
Có thể nói, Vùng Đau Đáu hoàn toàn đủ sức vươn ra thế giới nếu được giới thiệu rộng rãi hơn tới các Youtuber hay những người làm hoạt hình trên mạng xã hội quốc tế. Khả năng kể chuyện bằng hình ảnh cũng như chất lượng hoạt hình của phim không hề thua kém bất kỳ phim ngắn hoạt hình nào đang được lan tỏa trên Youtube hay các nền tảng khác.
Tất nhiên, bộ phim vẫn có những điểm chưa trọn vẹn. Dù hướng đến chi tiết Hải Vy bị mẹ cấm cản theo đuổi nghệ thuật, nhưng vì thiếu một số thông tin nền, không ít khán giả có thể hiểu nhầm rằng lý do Vy bị mắng nghiêng nhiều hơn về việc cô bé không chịu học các môn quan trọng cho kỳ thi đại học, thay vì bị cấm học nghệ thuật. Sự thiếu hụt thông tin này khiến đoạn kết trở nên chưa thật thỏa đáng, khi Vy dường như không cân nhắc việc học đều để dung hòa mong muốn của mẹ, mà cứ đeo đuổi điều mình thích hơn là điều mình cần.
Nếu có thể, mình nghĩ giá như Hải Vy ở hiện tại có thêm nhiều tương tác hơn với Hải Vy của quá khứ, cùng nhau nhìn lại hành trình trưởng thành, để thấy rõ việc học vẽ đã mang lại hạnh phúc cho Vy của hiện tại như thế nào, thì mạch cảm xúc của phim sẽ tròn trịa hơn nữa.
Ngoài ra, đây có lẽ chỉ là cảm nhận riêng của mình, nhưng phần lồng tiếng cho bé Hải Vy trong đoạn hoạt hình dường như bị ảnh hưởng bởi thói quen cường điệu giọng, vốn quen thuộc với các nhân vật trẻ em hoạt hình nước ngoài có tính cách sôi nổi. Khi áp vào một nhân vật trẻ em dịu dàng hơn, giọng lồng tiếng đôi lúc bị lệch tông so với tính cách nhân vật. Đây có thể là vấn đề chung của ngành hoạt hình Việt khi chưa có quá nhiều dạng nhân vật đa dạng, nên ít nhiều vẫn phải lấy giọng lồng tiếng nước ngoài làm chuẩn tham chiếu. Hy vọng sau thành công của Vùng Đau Đáu, cùng với sự phát triển chung của ngành, chúng ta sẽ có thêm điều kiện để phát triển lĩnh vực lồng tiếng, từ đó xây dựng được những nhân vật mang đậm bản sắc Việt Nam hơn.
Tản mạn về hoạt hình Việt Nam
Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu Vùng Đau Đáu, từ tác phẩm này, mình cũng muốn chia sẻ thêm vài góc nhìn cá nhân về hoạt hình nói chung.
Trong nhiều năm trở lại đây, các hình thức giải trí hình ảnh không dùng người đóng tại Việt Nam, như truyện tranh, hoạt hình và video game, đang phát triển với tốc độ đáng chú ý. Đây không đơn thuần là những thành công riêng lẻ hay may mắn nhất thời, mà là kết quả của một hành trình dài nâng cao tay nghề qua các dự án trong nước lẫn quốc tế, cải thiện chất lượng giáo dục, tiếp cận công nghệ mới, xây dựng môi trường làm việc và mạng lưới trong ngành cùng phát triển lành mạnh. Chính điều đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định, từ đó giữ chân được nhân tài lâu dài, để ngành hoạt hình nước nhà có cơ hội sản sinh ra những cái tên tầm cỡ như một Walt Disney của Việt Nam trong tương lai.
Song song với việc dần trở thành đối tác quen thuộc của nhiều studio quốc tế và góp mặt trong các dự án tầm cỡ, điện ảnh Việt cũng bắt đầu dùng hoạt hình như một công cụ kể chuyện, chẳng hạn qua những phân cảnh tưởng tượng hay hồi ức. Hoạt hình đang len lỏi dần vào các ngóc ngách của công nghiệp phim ảnh nước nhà, không chỉ như một thể loại dành cho trẻ em hay mang tính giải trí đơn thuần, mà còn như một phương tiện để hiện thực hóa những sáng tạo mà phim người đóng khó lòng đáp ứng được.
Vùng Đau Đáu chính là minh chứng rõ cho tiềm năng ấy. Trong phim, các phân cảnh hoạt hình không đóng vai trò làm nền hay là bước đệm dẫn dắt sang phần phim người đóng tiếp theo, mà tự thân chúng đã là những khoảnh khắc then chốt, những yếu tố kể chuyện quan trọng bậc nhất của tác phẩm. Bộ phim đặt hai hình thức người đóng và hoạt hình vào chung một câu chuyện lớn, từ đó làm nổi bật thế mạnh của cả hai. Phim người đóng mang đến sự chân thực, giúp khán giả nhanh chóng hòa mình vào bối cảnh, trong khi hoạt hình lại mở ra một thế giới hoàn toàn khác, với ngôn ngữ điện ảnh riêng, không bị ràng buộc bởi tính hiện thực vốn có của người đóng.
Bằng cách kết hợp cả hai, Vùng Đau Đáu đã tạo nên một tác phẩm phim ngắn gần như chưa có tiền lệ tại Việt Nam. Và biết đâu, chính điều này sẽ giúp nhiều nhà làm phim khác nhìn thấy tiềm năng thú vị của hoạt hình, để rồi mạnh dạn đưa nó vào những tác phẩm tương lai của chính mình.
Sự giao thoa giữa hai hình thức thể hiện giúp Vùng Đau Đáu trở thành một thử nghiệm hiếm có của phim ngắn Việt.
Nghệ thuật trong thời đại AI
Một trong những lời khen mà Vùng Đau Đáu nhận được nhiều nhất chính là khả năng truyền cảm hứng cho các bạn trẻ, đặc biệt trong bối cảnh những sản phẩm AI đang lên ngôi, khiến nghệ thuật ngày càng bị xem nhẹ bởi những người ngoài cuộc, và khiến không ít bạn trẻ theo nghề cảm thấy nản lòng trước thực tại. Đó là một cảm giác dễ hiểu đến đau lòng, bởi dù người trẻ có cố gắng phát triển đến đâu, họ vẫn ít nhiều bị đặt dưới cái bóng của AI cùng những thành phẩm sinh ra từ hàng loạt hành vi đánh cắp chất xám của rất nhiều nghệ sĩ khác, tốc độ mà con người khó lòng bì kịp.
Nhưng ở chiều ngược lại, dù các sản phẩm AI có phát triển đến mức nào, chúng cũng không thể tạo ra những điều thực sự mới mẻ và có ý nghĩa, thứ mà con người có thể làm được thông qua sự sáng tạo có chắt lọc, được hình thành từ kiến thức và trải nghiệm sống tích lũy mỗi ngày. Bởi lẽ, dù thành phẩm AI có sống động đến đâu, bản thân AI vẫn không hề sống, và vì thế không thể truyền tải những cảm xúc, những trải nghiệm sống thật sự của một người nghệ sĩ.
Nghệ thuật của người nghệ sĩ chỉ thực sự được tạo nên từ chính một phần cuộc đời và góc nhìn sống của họ. Nếu tách chữ nghệ thuật ra, nghệ mang nghĩa kỹ năng, tài năng, phương pháp, còn thuật chính là kể lại, thuật lại những điều mình đã thấy, đã biết, đã thấu hiểu, theo cách riêng của bản thân mình. Dù con người có xem nghệ thuật như một hình thức giải trí để giết thời gian đến mức nào, chúng ta vẫn luôn cần sự kết nối thật sự trong đời sống. Và chừng nào điều đó còn tồn tại, nghệ thuật của con người sẽ không bao giờ thực sự chết đi.
Nhân vật thầy giáo John Keating trong Dead Poets Society từng nói một điều đại ý rằng, con người không đọc và viết thơ chỉ vì nó dễ thương, mà vì chúng ta là một phần của nhân loại, và nhân loại vốn tràn đầy đam mê. Y học, luật pháp, kinh doanh hay kỹ thuật là những ngành nghề cao quý, cần thiết để duy trì sự sống, nhưng thơ ca, cái đẹp, sự lãng mạn và tình yêu mới chính là những điều khiến con người thực sự sống vì nó.
Có lẽ cái đẹp vốn dĩ không tồn tại sẵn trong tự nhiên, bởi tự nhiên chỉ đơn giản là chính nó, tồn tại vì nó tồn tại. Vạn vật không tự mang trong mình vẻ đẹp, mà chính con người mới là chủ thể gán cho chúng ý nghĩa ấy. Con người nhìn thấy cái đẹp trong vạn vật, rồi dùng nghệ thuật để miêu tả lại cái đẹp đó. Và từ việc tái hiện vẻ đẹp của tự nhiên cùng những niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống, con người dần học được cách tạo ra nghệ thuật.
Nghệ thuật không thể tự nó tồn tại một mình, nó là minh chứng cho sự sống, cho quá trình học hỏi và trưởng thành của con người giữa thế giới này, hay của bất kỳ sự sống nào với thế giới xung quanh mình. Con người không thể rũ bỏ nghệ thuật, cũng như không thể rũ bỏ sự kết nối giữa bản thân với chính sự tồn tại của mình.
Nhiều người ngày nay tin rằng AI có thể tạo ra nghệ thuật, giống như cách một cỗ máy kiếm tiền có thể sản xuất ra vô số bộ phim hay tựa game ăn theo tùy ý. Nhưng sự thật vẫn là, dù con người hay các tập đoàn có tán dương AI đến đâu, những tác phẩm thực sự được trân trọng vẫn luôn đến từ những con người mang trong mình tư duy sáng tạo mới, những khám phá mới. Thậm chí ngay cả khi thành phẩm ấy chưa thực sự hay hoặc chưa thành công, người nghệ sĩ vẫn xứng đáng được trân trọng vì đã dám thử sức.
Lời Kết
Vậy nên, hãy cứ thử sức, cứ sáng tạo, học hỏi và phát triển, vì bạn hoàn toàn có thể làm được điều đó. Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì đi cùng nhau, và có lẽ ngay lúc này, chúng ta cần có nhau hơn bao giờ hết. Trong một thời đại khắc nghiệt, người nghệ sĩ càng có cơ hội nhìn thấy rõ những giá trị quan trọng, không chỉ để bản thân tồn tại, mà còn để trân trọng những người đã giúp mình vươn lên, những vốn sống đã hình thành nên con người mình hôm nay, và cả đứa trẻ bên trong đã từng giúp mình tìm thấy hạnh phúc trong chính bản thân.
Discussion about this post