Ngay từ khi Christopher Nolan được công bố là người chuyển thể The Odyssey, cộng đồng yêu điện ảnh và thần thoại Hy Lạp đã chia thành hai nửa. Một bên hào hứng chờ xem vị đạo diễn đứng sau Inception, Interstellar và Oppenheimer sẽ xử lý thiên anh hùng ca nổi tiếng của Homer như thế nào. Phía còn lại lại lo rằng phong cách hiện thực, lạnh lùng và nặng tính khoa học của Nolan khó có thể hòa hợp với một thế giới đầy quái vật, phù thủy cùng những vị thần trên đỉnh Olympus.
Nhưng khi bộ phim dài gần ba giờ chính thức ra rạp ngày 17/7/2026, Nolan cho thấy ông không hề có ý định bê nguyên sử thi lên màn ảnh. The Odyssey vẫn giữ hành trình trở về Ithaca của Odysseus, nhưng được tái cấu trúc thành một câu chuyện đen tối hơn về chiến tranh, ký ức, tội lỗi và khả năng sống tiếp của con người. Phim do Matt Damon dẫn dắt trong vai Odysseus, bên cạnh Anne Hathaway, Tom Holland, Robert Pattinson, Zendaya, Charlize Theron và Samantha Morton.
Sự táo bạo ấy mang đến trải nghiệm điện ảnh mạnh mẽ, nhưng đồng thời tạo ra hàng loạt thay đổi lớn so với nguyên tác. Vậy đâu là 10 điểm khác biệt giữa The Odyssey bản điện ảnh và sử thi Odyssey đáng chú ý nhất? Cùng W2W Movie lật lại từng chặng đường để xem Nolan đã giữ gì, bỏ gì và xào nấu món thần thoại Hy Lạp này ra sao nhé. Weirdo Go!
1. Túi gió của Aeolus bị loại bỏ hoàn toàn
Trong sử thi của Homer, sau khi thoát khỏi người khổng lồ Laestrygonians, Odysseus và đoàn thủy thủ cập bến Aeolia, vùng đất do Aeolus cai quản. Aeolus được Zeus trao quyền điều khiển những luồng gió trên thế giới. Cảm thông với hành trình của Odysseus, ông nhốt toàn bộ những cơn gió nguy hiểm vào một chiếc túi da, chỉ để gió Tây ôn hòa đưa con tàu trở về Ithaca.
Sau chín ngày, quê hương đã hiện ra ngay trước mắt. Odysseus vì kiệt sức nên ngủ thiếp đi, còn các thủy thủ lại nghi ngờ chiếc túi chứa vàng bạc mà thủ lĩnh đang giấu riêng. Khi họ mở nó, tất cả những cơn gió dữ đồng loạt thoát ra, tạo thành một cơn bão cuốn đoàn tàu quay ngược về Aeolia. Cay nhất là nhà đã nhìn thấy rồi mà vẫn bị đẩy ngược về vạch xuất phát chỉ vì đồng đội quá tò mò.
Bản điện ảnh loại bỏ toàn bộ tuyến truyện này. Quyết định khá dễ hiểu bởi phim đã dài gần ba giờ và chứa rất nhiều biến cố. Nếu tiếp tục thêm một chặng đi tới sát Ithaca rồi bị thổi trở lại, nhịp hành trình có thể trở nên lặp lại. Dù vậy, việc bỏ túi gió cũng khiến phim mất đi một trong những khoảnh khắc đau đớn nhất về lòng tham, sự thiếu niềm tin và khoảng cách mong manh giữa con người với quê hương.
2. Antinous không còn là kẻ đầu tiên phải trả giá
Antinous là kẻ nổi bật và đáng ghét nhất trong nhóm cầu hôn Penelope. Trong sử thi, hắn cùng những quý tộc khác chiếm đóng cung điện, tiêu thụ tài sản của Odysseus, xúc phạm gia nhân và âm mưu sát hại Telemachus. Khi Odysseus giương cung bắt đầu cuộc thanh trừng, Antinous là kẻ đầu tiên bị mũi tên kết liễu, thậm chí chưa kịp hiểu gã ăn mày trước mặt chính là chủ nhân thật sự của cung điện.
Trong bản điện ảnh, Robert Pattinson biến Antinous thành một phản diện ngạo mạn, xảo quyệt và đặc biệt giỏi thao túng tâm lý. Chính vì nhân vật được đầu tư nhiều hơn, Nolan không để hắn bay màu ngay khi trận chiến bắt đầu. Odysseus hạ những kẻ cầu hôn khác trước, còn Antinous phải chứng kiến kế hoạch chiếm đoạt ngai vàng sụp đổ và từng đồng minh lần lượt ngã xuống rồi mới nhận cái kết của mình.
Sự thay đổi này không làm khác bản chất cuộc trả thù nhưng khiến cao trào điện ảnh thỏa mãn hơn. Nolan giữ lại miếng ngon nhất đến cuối, để khán giả có thêm thời gian nhìn Antinous hoảng loạn sau hàng giờ hắn hành hạ người khác. Nghiệp đến hơi muộn, nhưng đến rất đúng lúc.
3. Trận chiến Cyclops không còn cú lừa Không ai cả
Trong nguyên tác, cuộc đối đầu với Cyclops Polyphemus là minh chứng rõ nhất cho trí tuệ của Odysseus. Bị nhốt trong hang động, nơi cửa ra bị chặn bởi tảng đá khổng lồ, anh hiểu rằng chiến thắng bằng sức mạnh là điều bất khả thi. Odysseus chuốc rượu Polyphemus rồi tự giới thiệu mình là Outis, một từ Hy Lạp mang nghĩa Không ai cả.
Sau khi Odysseus và đồng đội đâm cọc nung đỏ vào con mắt duy nhất của quái vật, Polyphemus gào thét cầu cứu. Nhưng khi những Cyclops khác hỏi ai đã tấn công, hắn chỉ có thể trả lời rằng Không ai cả đang làm hại mình. Nghĩ Polyphemus bị bệnh hoặc bị thần linh trừng phạt, tất cả bỏ đi. Tuy nhiên, Odysseus sau đó lại ngạo mạn tiết lộ tên thật, tạo điều kiện để Polyphemus cầu xin Poseidon trừng phạt anh.
Nolan giữ lại cái hang, sự ăn thịt người, cây cọc nung đỏ và cuộc đào thoát, nhưng loại bỏ trò chơi ngôn ngữ Outis. Các nhân vật thậm chí ban đầu không chắc Polyphemus có thể giao tiếp. Cuộc đối đầu vì thế giống một phân đoạn kinh dị sinh tồn hơn là màn đấu trí giữa người hùng và quái vật.
Thay đổi này giúp cảnh phim trực diện, bạo lực và dễ theo dõi hơn với khán giả toàn cầu, nhưng đồng thời làm giảm hình tượng Odysseus như một bậc thầy của ngôn từ. Đánh bại quái vật bằng cây cọc thì ngầu, nhưng khiến cả họ hàng quái vật bỏ về vì một cú chơi chữ mới thực sự là trình độ thao túng tâm lý cấp sử thi.
4. Calypso được kết hợp với hoa sen quên lãng
Nolan nhập hai tuyến truyện làm một. Calypso do Charlize Theron thể hiện chính là người liên tục đưa hoa sen cho Odysseus. Những cánh hoa làm dịu nỗi đau chiến tranh nhưng cũng khiến ký ức, danh tính và tình yêu dành cho Penelope dần phai mờ. Calypso không còn chỉ là nữ thần giam giữ người hùng bằng quyền năng mà giống một nhà trị liệu đầy độc hại, giúp bệnh nhân quên đau bằng cách khiến anh quên luôn bản thân.
Homer tách biệt đảo của những người ăn hoa sen và đảo Ogygia của Calypso thành hai thử thách khác nhau. Tại vùng đất hoa sen, những thủy thủ ăn loại cây kỳ lạ rồi mất hết ham muốn trở về. Sau này, khi Odysseus trôi dạt đến Ogygia, Calypso giữ anh lại suốt bảy năm và hứa ban sự bất tử nếu anh chấp nhận ở bên nàng. Cuối cùng, Hermes phải truyền lệnh của Zeus, buộc Calypso để Odysseus rời đi.
Hermes cũng không xuất hiện để giải cứu. Trong phim, Calypso cuối cùng tự nhận ra việc giữ lại một con người chỉ còn thân xác là vô nghĩa và để Odysseus ra đi. Sự thay đổi này khiến mối quan hệ mang màu sắc tâm lý nhiều hơn tình ái, đồng thời biến quyết định trở về thành lựa chọn chủ động của chính Odysseus.
5. Circe không còn tình yêu và sự trợ giúp của Hermes
Trong sử thi, Circe mời đoàn thủy thủ vào cung điện, cho họ ăn uống rồi biến tất cả thành lợn. Hermes xuất hiện, trao cho Odysseus thảo mộc Moly để kháng phép và chỉ dẫn cách đối phó nữ phù thủy. Sau khi thất bại, Circe giải lời nguyền, trở thành người tình của Odysseus và cho cả đoàn ở lại đảo suốt một năm. Nàng thậm chí còn hướng dẫn anh xuống Âm phủ tìm nhà tiên tri Tiresias.
Bản điện ảnh loại bỏ gần như toàn bộ sự lãng mạn và can thiệp thần thánh ấy. Circe do Samantha Morton thể hiện đáng sợ hơn nhiều, còn quá trình những người đàn ông biến thành lợn được dựng như một màn body horror đầy đau đớn. Odysseus không có thảo mộc thần, không được Hermes hướng dẫn và cũng không ở lại tận hưởng cuộc sống với Circe. Anh dựa vào sự cảnh giác của một cựu binh, tránh thức ăn bị bỏ thuốc rồi buộc Circe trả lại hình dạng cho đồng đội.
Sự thay đổi giúp Odysseus của Nolan chung thủy hơn với Penelope và chủ động hơn trong hành trình. Tuy nhiên, nó cũng làm nhân vật bớt mâu thuẫn so với nguyên tác. Odysseus của Homer là người thông minh nhưng đầy ham muốn và khuyết điểm. Odysseus trên phim lại được gọt thành một người chồng tổn thương nhưng quyết tâm trở về, vừa hợp thị hiếu hiện đại hơn, vừa bớt cái chất đàn ông Hy Lạp cổ đại hơi khó bênh.
6. Cha mẹ Odysseus gần như biến mất khỏi câu chuyện
Trong sử thi, Anticlea, mẹ Odysseus, qua đời vì đau buồn trong những năm chờ con trở về. Odysseus gặp linh hồn bà khi xuống thế giới người chết. Cha anh, Laertes, vẫn sống ẩn dật tại một nông trại. Sau cuộc thanh trừng đám cầu hôn, hai cha con gặp lại và Laertes còn tham gia cuộc đối đầu với thân nhân của những kẻ bị giết.
Bản điện ảnh bỏ phần gặp Anticlea và cắt toàn bộ cuộc đoàn tụ với Laertes. Phân đoạn Âm phủ được tái cấu trúc quanh những binh sĩ cùng tội lỗi chiến tranh của Odysseus, còn các cảnh cuối liên quan đến Laertes và cuộc trả thù của gia đình đám cầu hôn đều không xuất hiện.
Việc tinh giản giúp phim tập trung vào gia đình ba người gồm Odysseus, Penelope và Telemachus. Không còn thế hệ đi trước đứng sau hỗ trợ, hành trình bảo vệ Ithaca trở thành gánh nặng riêng của Odysseus. Anh không chỉ là một người con chưa trở về mà là người chồng, người cha phải tự đối diện với hậu quả của hai mươi năm vắng mặt.
7. Odysseus trở thành một cựu binh bị chiến tranh ám ảnh
Trong sử thi, hành trình kéo dài của Odysseus chịu ảnh hưởng lớn từ sự tức giận của Poseidon và những cuộc can thiệp liên tục của thần linh. Bản điện ảnh vẫn giữ những niềm tin ấy trong lời nói của nhân vật, nhưng chuyển trọng tâm sang kẻ thù nguy hiểm hơn: chính tâm trí Odysseus.
Người hùng do Matt Damon thể hiện bị ám ảnh bởi cuộc tàn sát tại Troy và vai trò của mình trong kế hoạch con ngựa gỗ. Anh không còn nhìn chiến thắng như chiến công vĩ đại mà như tội lỗi nguyên thủy đã biến bản thân thành quái vật. Nhiều bài phê bình nhận định bộ phim đặt sang chấn hậu chiến, cảm giác tội lỗi và ký ức về những người đã chết vào trung tâm hành trình.
Penelope cũng được phát triển như một nữ hoàng phải giữ vương quốc khỏi sụp đổ, thay vì chỉ ngồi dệt vải và chờ đợi. Bà phải chống lại sự khinh miệt, sức ép tái hôn và âm mưu chính trị của những người đàn ông đang chiếm lấy cung điện.
Nhờ đó, The Odyssey của Nolan chuyển từ câu chuyện một người đàn ông vượt qua quái vật thành câu chuyện hai con người bị chiến tranh vắt kiệt đang tìm đường trở lại với nhau. Biển cả là thử thách bên ngoài, còn cảm giác mình không còn xứng đáng được yêu mới là cơn bão thật sự.
8. Các vị thần trở nên mờ nhạt và có thể chỉ là ảo giác
Thế giới của Homer tràn ngập thần linh. Zeus, Poseidon, Hermes, Athena và nhiều vị thần khác trực tiếp ra lệnh, tranh cãi, trừng phạt hoặc giúp đỡ con người. Athena đặc biệt quan trọng khi liên tục dẫn đường, cải trang và bảo vệ Odysseus cùng Telemachus.
Nolan đẩy hầu hết các vị thần ra ngoài khung hình. Zeus và Poseidon chỉ tồn tại trong lời cầu nguyện, tiếng sấm, sóng biển hoặc cách con người giải thích những điều họ không hiểu. Athena do Zendaya thủ vai là vị thần hiếm hoi hiện hình, nhưng ngay cả sự tồn tại của nàng cũng bị đặt dấu hỏi.
Zendaya đồng thời xuất hiện như một nữ tư tế trẻ bị sát hại trong cuộc cướp phá Troy. Nolan xác nhận ông cố ý để ngỏ khả năng Athena chỉ là hình ảnh tội lỗi mà Odysseus tạo ra từ gương mặt nạn nhân ấy, trong khi những thành viên khác của đoàn phim lại có cách lý giải khác.
Athena vì thế có thể là nữ thần thật, ảo giác do sang chấn hoặc tiếng nói lương tâm mà Odysseus không thể dập tắt. Nolan lại chơi đúng bài quen thuộc: đặt câu hỏi giữa thực và ảo rồi bỏ khán giả tự tranh luận ngoài bãi gửi xe.
9. Penelope không dùng chiếc giường để kiểm tra chồng
Trong nguyên tác, Penelope không lập tức tin người đàn ông trở về là Odysseus. Bà ra lệnh cho người hầu di chuyển chiếc giường cưới. Odysseus phản ứng ngay vì chính anh đã đục chiếc giường từ một cây olive còn sống, với phần rễ ăn sâu vào nền nhà nên không thể dịch chuyển. Chỉ hai vợ chồng biết bí mật ấy và Penelope cuối cùng mới chấp nhận người trước mặt là chồng.
Bộ phim loại bỏ bài kiểm tra nổi tiếng này. Penelope đã bắt đầu nhận ra Odysseus khi anh còn cải trang thành ăn mày, qua cách nói chuyện, ánh mắt và lời thú nhận về những tội ác tại Troy. Đến khi anh giương cây cung mà không người cầu hôn nào có thể sử dụng, danh tính gần như không còn gì để nghi ngờ.
Về mặt nhịp độ, lựa chọn của Nolan giúp cảm xúc không bị ngắt sau trận chiến. Thay vì nhận ra nhau qua một bí mật về đồ nội thất, Odysseus và Penelope nhận ra người kia bằng những vết thương tinh thần mà cả hai đã mang suốt hai mươi năm.
Tuy nhiên, việc cắt cảnh chiếc giường cũng làm Penelope mất đi một màn đấu trí quan trọng, nơi bà chứng minh mình thận trọng và thông minh không kém chồng. Gọn hơn thì có gọn, nhưng hội fan nguyên tác tiếc là đúng.
10. Odysseus từ bỏ ngai vàng và lựa chọn lưu vong
Ở cuối sử thi, thân nhân của những kẻ cầu hôn kéo đến trả thù. Athena can thiệp, buộc các bên ngừng chiến và thiết lập hòa bình. Odysseus lấy lại ngai vàng, đoàn tụ với gia đình và tiếp tục cai trị Ithaca.
Nolan loại bỏ phép màu giải quyết xung đột ấy. Sau cuộc tắm máu trong cung điện, Odysseus hiểu rằng giết hết kẻ thù không thể xóa bỏ hậu quả chính trị và đạo đức. Anh bị thương nặng, hồi phục nhưng không giành lại ngai vàng. Telemachus trở thành vua mới, còn Odysseus cùng Penelope lên thuyền tiến về phương Tây để tưởng niệm những binh sĩ đã không thể trở về.
Đây là thay đổi lớn nhất và cũng thể hiện rõ nhất tư tưởng của bản điện ảnh. Người anh hùng không được tẩy sạch tội lỗi chỉ vì đã về đến nhà. Odysseus có thể tiêu diệt đám cầu hôn, nhưng đôi tay nhuốm máu khiến anh không còn phù hợp để lãnh đạo Ithaca trong thời bình.
Telemachus đại diện cho thế hệ mới, chưa bị chiến tranh ăn mòn và còn khả năng xây dựng một tương lai khác. Odysseus cùng Penelope từ bỏ quyền lực để bắt đầu hành trình vô định, nhưng lần đầu tiên họ được đi cùng nhau.
Cái kết không hoàn toàn hạnh phúc, cũng chẳng tuyệt vọng. Odysseus đã trở về nhà, chỉ để nhận ra mái nhà thật sự không phải ngai vàng hay cung điện, mà là người phụ nữ vẫn lựa chọn bước lên con thuyền cùng mình.
Nolan đã thay đổi The Odyssey để kể câu chuyện về con người
Qua 10 điểm khác biệt giữa The Odyssey bản điện ảnh và sử thi Odyssey, có thể thấy Christopher Nolan không cố tái hiện nguyên tác theo từng câu chữ. Ông tinh giản các chặng đường, giảm vai trò của thần linh, loại bỏ nhiều mối tình và biến những sự kiện siêu nhiên thành biểu hiện của sang chấn, ký ức cùng cảm giác tội lỗi.
Cách tiếp cận ấy chắc chắn gây tranh luận. Việc loại bỏ cú lừa Không ai cả, bài kiểm tra chiếc giường hay sự can thiệp của Athena khiến tác phẩm mất đi một phần trí tuệ và màu sắc thần thoại trong sử thi Homer. Nhưng đổi lại, bộ phim tạo ra một Odysseus gần gũi với khán giả hiện đại hơn: một cựu binh trở về sau chiến tranh, mang theo những điều không thể kể và không biết liệu mình còn thuộc về gia đình hay không.
Quái vật đáng sợ nhất trong The Odyssey của Nolan không phải Cyclops, Circe hay những cơn bão. Đó là con người sau khi đã nhìn thấy bản thân có thể trở nên tàn nhẫn tới mức nào.
Dù yêu thích hay không đồng tình với những thay đổi, khó phủ nhận Nolan đã biến cuộc hành trình cổ xưa thành một tác phẩm mang dấu ấn riêng. Ông loại bỏ nhiều phép thuật để đặt con người vào trung tâm, nơi ý chí sinh tồn, tình yêu, nỗi đau và khả năng chuộc lỗi trở thành thứ quyền năng lớn nhất.
Discussion about this post